Yazar: Uzay Gökerman

Anlayış

Hayatımızı nasıl yaşanılır hale getireceğimizle ilgili düşünmeye devam ederken güncel olayların içindeki ilham kaynaklarını da değerlendireceğiz. Hele bu “göreceli” bir başarı öyküsü ise...  

Ekim ayı içinde Nobel edebiyat ödülü Orhan Pamuk’a verildi. Aman telaşa kapılmayın, geçtiğimiz ay bitmek bilmeyen o kaos görüntülerinin içindeki tartışmaların yenisini açmayacağım.  

Orhan Pamuk benim önemsediğim isimlerden biridir. Siyasi duruşundan ya da ülkemizi temsil şeklinden başka şeylerden söz ediyorum. Yazarlık disiplini... 

92 sonbaharı ya da 93 kışının sonu olmalı; Eco’nun Faucoult Sarkacı romanını bitirmiş, beni etkileyecek başka bir kitap olamaz diye etrafta dolaşıyordum. Karaköy İskelesinde Kadıköy vapurunu bekliyordum. Uzun zaman oldu, hâlâ yerinde duruyor mudur, bilmiyorum, iskelenin içindeki gazeteci aynı zamanda kitap sergisine sahipti. Kara Kitap’ı orada gördüm; ve hemen satın aldım. O zamanlar Küçükyalı’da çalışıyordum, yol boyu okuyabildiğim kadar okudum. Orhan Pamuk’un diğer hiçbir kitabında olmayan bir büyü vardır, Kara Kitap’ta.  

Çalıntı olduğu iddia edilen ve yazar tarafından karşılık verilmeyen Beyaz Kale hariç bütün kitaplarını okudum. Yaşam hikayesini kendi ağızından dinledim. Orhan Pamuk, hayattan ne istediğini bilen ve buna odaklanarak, sahip olduğu bütün kaynakları hedefine doğru kullanabilen biri. Mimarlık Fakültesi’nden, “ben bu işi yapamam” diyerek ayrılmış.  

Şimdi burada Eski Yunan site devletlerinden bilgi aktarmamız gerekiyor. Bilindiği gibi dünyanın en eski arkaik cumhuriyetleri, aynı zamanda köleci devlet düzeninin sürdüğü sistemler. Oradaki sınıfsal farklar da kast ayrımları içinde çok net sınırlarla çizilmiş. Köleler, özgür yurttaşların hayatlarında çok büyük boşluklar yaratmaktadır. Örneğin Sokrates özgür bir yurttaştır ve onu çok büyük düşünür ve filozof yapacak nesnelliği, karısının dırdırından çok, düzenin kendisinden almıştır.  

Orhan Pamuk, “ben, bu işi yapamam” deme cesaretini kuşkusuz bir yerlerden alıyordu. Çok önemlidir; bir seçim yapabilme özgürlüğünden söz ediyoruz. İçinde bulunduğumuz sistem teoride bize böylesi seçimler yapabilme ayrıcalığını tanıyor; pratikte bizi atmosfer gibi kuşatan “nesnel koşullar” ortaya çıkıyor. Orhan Pamuk’un ilk romanını yazma ve onu yayınlama sürecinde geçirdiği boşluk, atmosferimizin dışında, bizim gibi canlıların varolamayacağı bir yer olarak tarif edilebiliyor. (Altını özenle bir kere daha çizme ihtiyacı duyuyorum; konumuz Orhan Pamuk değil. O sadece yazımızda kullandığımız “basit” ama taşıdığı anlam bakımından güçlü bir “araç”). 

Nesnel koşullar denince aklımıza, “içinde bulunduğumuz, bir şekilde etkileyebildiğimiz ama bizden bağımsız olarak varlığını sürdüren maddi ortam” geliyor.  

İşçi, Marks’ın tabiriyle zincirlerinden başka kaybedecek hiçbir şeye sahip olamayan toplumsal sınıftır. O sınıfın içinde dünyaya gelmişseniz, sizi kuşatan bir nesnellik vardır. Milenyum bir çok nesnelliğin varoluş koşullarını değiştiriyor, örneğin Marks’ın tanımını yaptığı yüzyıldaki sınıf yok Avrupa’da. Postmodern  uygarlık çok güçlü; ama bir o kadar da pragmatist (biz burada “kaypak” anlamında kullanıyoruz) “orta sınıf” çıkarmıştır. Belki de düzenin asli sahiplerinin işine gelen bir nesnelliktir bu. Kapitalizmin ürettiği artı değerden küçük bir pay karşılığı düzenle uyum içinde yaşama “toplumsal” sözleşmesidir bu. Bazı okuyucuları kızdırmayalım; bu “pay”laşım sürecinin arkasında bir mücadele tarihinin yattığını da hemen belirtelim. Elbette kimse kimseye gözünün kaşının hatırı için bir şey vermiyor.  

Bir çoğumuz kendimize hayatın içinde boşluklar arıyoruz. Boşluk neden aranır? İçini başka bir şeyle doldurmak için. Nesnel koşullar dediğimiz şey genellikle bizlere boş alan bırakmayacak şekilde düzenlenmiştir.  

Hızla akan bir nehirin üzerinde rafting yaptığımızı düşünelim. Nehrin bir akış yönü vardır ve sizin bunu çevirme şansınız yoktur. Yapabileceğiniz şey akıp gidebilmeyi sürdürmektir. Yüzde yüz dikkat gerektirir. Bunun yorucu bir şey olduğuna kuşku yok.  

Kainat dengeler üzerine kurulmuştur. Doğanın da dengeyi sevdiğini biliriz. Potansiyel fark arasındaki gerilimden elektrik üretiyoruz. Yani bir enerji yüklenimi söz konusu. Doğa, insan ona hakim olana kadar bu denge halini koruyarak mükemmel bir çevrim halinde varlığını sürdürüyordu. İnsan bir süre sonra kendi düzensizliğini ve dengesizliğini doğaya da yansıttı. Bunun yaşamın sonunu getirecek boyutlara ulaştığını gözlemliyoruz.  

Binlerce yıllık dengesizliğin kuşaklardan kuşaklara aktarılan bütün potansiyel gerilimini üzerimizde taşıdığımızı hissetmiyor muyuz?  

Bir tarafta sonsuz refah ve tüketim, diğer tarafta yoksulluktan kırılan fakir topraklar ve onun tam ortasında duranlar olduğu sürece bu gerilim artarak tam bir kaosa dönüşecek, kuşkusuz.

 Peki biz bunu nasıl değiştirebiliriz?  

Kuşkusuz hayatın içindeki boşluklara saklanarak değil, ya da sürekli eleştirip, mızmızlanarak. Konuyu açar gibi yaptık, laf başka yere gitti. Burada uzun uzadıya ekonomi politik tartışmaların içine şimdilik girmeyeceğiz, zamanının gelmediğini düşündüğümüz için.  

Bir çoğumuz disiplinli bir yaşamdan uzak yaşıyoruz. Sözünü ettiğimiz nesnelliğin akışına bırakıp, kendimizi güvenli bir kaptanın emniyetine alıyoruz. Bu kaptanı sadece bir kişi olarak algılamayalım. Oysa hayatın neresine olursa olsun bir çizik atabilmek gerekiyor.  

“O çizik, nesnellik dediğimiz şeyi değiştirmek üzere bizim tarafımızdan yapılmış bir eylemdir.”  

Nesnellik değişir mi?  

“Anlayış” kelimesini hatırlıyoruz. Bu kelimenin yüklendiği anlamın altını özenle çiziyoruz.  

İnsan, doğada düşünebilen ve düşündüğü şey ile nesnelliği değiştirebilen tek varlıktır. Bu süreç “bilgi” ile desteklenen “anlayış” ile başlar; disiplinli ve düzenli bir duruşun üzerinde durur. Değiştirmek istediğimiz nesnellik, anlayışın içinde yoğunlaştırdığımız bir düşünsellikle gerçekleştirilecektir. Farkındalık dediğimiz süreç de tam bu noktada devreye girecektir.  

Buraya kadar gelirken ortada duran sınıftan söz ettik. Neye karışılık geldiğini tarif ettik. İyi kötü bizler de o sınıfın içinde yer alıyoruz. Aslında bir çok şeyi değiştirebilme gücüne sahip olmamıza karşın, içinde bulunduğumuz dağınıklık yüzünden bir türlü disiplinli düşünce sistematiği kuramadığımız ve sunulan tüketim araçlarına ulaşma gayesi ile bir anlamda  Goethe’nin, sonsuz huzuru ve mutluluğu ruhunu şeytana teslim etmekte bulan Faust’u (1) gibi seçimler yaparak, özü kaçırıyoruz.  

“Karşılaştığımız sorunların çözümü için onları yaratan; ya da onlardan kaynaklanan  düşünselliklerin ürünü olan sistematikleri kullanamayız.” diyor, Einstein.

İçinde bulunduğumuz problemlerin nedeni ya da sonucu olmayacak bir anlayışa sahip olmaktan söz ediyoruz.

Marmara’nın Altı Çatırdıyor!

Olasılıklar Fiziği Kuantum

Zaman Omurgası

Şiddeti Önce Çocuklar Sonra Gençler Önleyecek

Denizler Sizi Çağırıyor!

Küresel Isınma Alaska'nın Göllerini Kurutuyor

Ve Ortadoğu’da Güneş Bir Kez Daha Battı...

Okullarda Satranç Dersi

Füzyon Deneyi Başarıldı

Manyetik Alanın Sağlığa Etkileri

Dünya'nın Salınımları, Yokoluşu Tetikliyor

Kanseri Yok Eden Virüs

Her Derde Deva İsveç İksiri

Rembrandt Desen Sergisi Pera Müzesi'nde

An'da Öz'e Dair Sohbetler: Şiva

Astroloji: Hazırlık

Nezle ve Grip İçin Doğal Reçete: Yoga