Haber: Gülşen Kaş

Sağlık Haberleri, İstanbul

Şişman İnsanlar Şeker Hastalığına Daha Çok Yakalanıyor

Diyabet, yani şeker hastalığı ülkemizde ve dünyada hızlı artan bir hastalıktır. Ülkemizde şeker hastası kişilerin genel nüfusa oranı % 10 civarında. Diğer bir deyişle her on kişiden birinde şeker hastalığı görülüyor.

1. Şişmanlık, kötü beslenme, hareketsizlik ve ailenizden aldığınız genetik eğilim sizde şeker hastalığı gelişmesine zemin hazırlar.

2. Şeker hastalığını önlemek ve gelişmesini durdurup hastalığı ortadan kaldırmak için sağlıklı beslenmeyi bilmek ve hareketi arttırmak gerekmektedir.

3. Şeker hastalığı, körlük, böbrek yetmezliği, inme (felç) ve ayak kesilmesi gibi önemli komplikasyonlara neden olabilmektedir.

Diyabet Dosyası (seçiniz) Şeker hastalığının belirtileri Çocuklarda Diyabet Nasıl teşhis edilir Şişmanlık ve Diyabet Diyabet'te kalıtım Gizli Şeker Oynak Diyabet

Şeker Hastalığı ve Toplumda Görülme Sıklığı  

Erişkin yaştaki gizli şeker hastalarının çoğunluğu kilolu olduğu için ilaç kullanmaksızın sadece zayıflama, sağlıklı beslenme ve egzersiz ile şeker hastalığı gelişmesini önleyebilirler. 

Şeker hastalığı, özellikle de tip 2 diyabet dediğimiz erişkin tip şeker hastalığı sinsi bir şekilde gelişmekte ve ilermektedir. Bu nedenle erken teşhis ve tedavi büyük önem taşımaktadır. Yapılan bilimsel çalışmalar şeker hastası olan her üç kişiden birinin hasta olduğunu bilmeden yaşadığını göstermiştir. Bu kişiler şeker hastası olduğunu tesadüfen yada başka hastalıklar ortaya çıktığında anlamaktadır. 

Şeker hastalığına başlı komplikasyonlar (organ hasarları) kan şekeri çok yükselmeden 10-20 yıl önce sinsi olarak başlar. Erişkin yaştaki gizli şeker hastalarının çoğunluğu kilolu olduğu için ilaç kullanmaksızın sadece zayıflama, sağlıklı beslenme ve egzersiz ile şeker hastalığı gelişmesini önleyebilirler.

Yapılan çalışmalar kendisinde şeker hastalığı olduğunu bilmeyen kişilerin bu rahatsızlığını bilen hastalara oranının % 35 olduğunu göstermiştir. Diğer bir deyimle toplumdaki her üç şeker hastasından biri henüz hastalık teşhis edilmeden yaşamaktadır. Bu nedenle toplumun bu hastalık konusunda bilgilendirilmesi ve taramaların yapılması büyük önem taşımaktadır.  

Şeker hastalığının belirtileri

Tip 1 şeker hastalarında çok su içme, çok idrar atımı, çok yemek yeme yenmesine rağmen kilo verme gibi şikeyetler fazlasıyla olduğu halde Tip 2 şeker hastalrında bu belirtiler çok az olabilir ve hastalık sinsi bir şekilde başlar. Tip 2 hastalarının çoğunluğunda hiçbir şikayet olmayabilir. Bazı hastalarda ise sık idrar atımı, aşırı açlık, zayıflama, halsizlik, görmede bulanıklık, kadınlarda vajinal kaşıntı, susuzluk ve çok su içme gibi belirtiler ortaya çıkabilir.  

Şeker hastalığında görülen belirtiler:

• Çok su içme ve ağız kuruması

• Çok idrara gitme

• Çok acıkma

• Çok yemek yemeye rağmen zayıflama ve halsizlik

• Yaraların geç iyileşmesi

• Cildin kuru ve kaşıntılı olması

• Ayaklarda uyuşma ve karıncalanma

• Görmede bulanıklık

• Vajinal kaşıntı

• Yemeklerden sonra uyku bastırması

• Tatlıya düşkünlük

• Sinirlilik

• El ayalarında ve ayak altlarında yanma

• Uzun açlıklarda el ayak titremesi

• Horlama

Yukarı ö

Çocuklarda diyabet gelişim riski

Tip 1 diyabet hastası iseniz: Eğer siz tip 1 diyabetli erkek iseniz çocuklarınızda diyabet olma olasılığı 1/17’dir. Yani her on yedi çocuktan birinde olabilir demektir. Eğer tip 1 diyabetli kadın iseniz ve çocuğunuzu 25 yaşından önce doğurmuşsanız çocuklarınızda diyabet gelişme riski % 25’te 1’dir. 25 yaşından sonra doğurmuş iseniz risk 100 çocukta 1’dir. Eğer sizde diyabet 11 yaşından önce gelişmiş ise çocuklarınızda diyabet riski 2 kat fazladır. Eğer anne ve babanın ikisinde de tip 1 diyabet varsa çocuklarda şeker hastalığı görülme riski 1/10 ile ¼ arasında değişir.

Tip 2 diyabet hastası iseniz: Tip 2 diyabet bazı ailelerde sık görülür. Ailenin bir üyesinde tip 2 diyabet varsa kardeşlerde veya anne ve babada tip 2 diyabet olabilir. Eğer sizde tip 2 diyabet varsa çocuğunuzda gelişme riski 1/7’dir, yani yedi çocuktan birinde şeker hastalığı gelişebilir. Eğer annede tip 2 diyabet varsa çocuklarda diyabet gelişme riski daha fazladır. Eğer anne ve babanın her ikisinde de tip 2 diyabet varsa, çocuklarda şeker hastalığı gelişme riski çok fazladır ve her iki çocuktan birinde gelişebilir. Bazı ailelerde şeker hastalığı çok fazla görülür. Aile üyelerinden çoğunda şeker hastalığı varsa çok dikkatli olmak, tetkik yaptırmak, kilo almamak, sağlıklı beslenmek ve egzersiz yapmak faydalı olur.                          

Yukarı ö

Şeker Hastalığı Nasıl Teşhis Edilir?

Şeker hastalığının teşhisi için en az sekiz saatlik bir açlık sonrası kan şekerine bakılır. Açlık kan şekeri 126 mg/dl ve üzerinde çıkarsa şeker hastalığı vardır, denir. Ancak teşhisin kesinleşmesi için birkaç gün sonra tekrar açlık kan şekerine bakılması gerekir. İkinci ölçümde de 126 mg/dl’den fazla ise artık kesin olarak şeker hastalığı vardır, diyebiliriz.   

Çok su içen, çok idrar atan veya izah edilemeyen kilo kaybı olan bir kişide öğün durumuna yani açlık ve tokluk durumuna bakılmaksızın günün herhangi bir saatinde ölçülen kan şekeri 200 mg/dl ve üzerinde çıkarsa yine şeker hastalığı teşhisi konur.

Şeker hastalığı taraması kimlere yapılmalı? 

• Yaşı 45’ten fazla olan herkese şeker taraması yapılmalıdır.

• Yaşı 45’ten küçük olan ancak kilolu, tansiyonu yüksek olan ( büyük 14, küçük 9’dan fazla ise), gebelikte kan şekeri çıkan, kilolu çocuk doğuran (4 kg ve fazla ağırlıkta bebek doğuran), HDL kolesterolü < 35 mg/dl, Trigliserid seviyesi > 250 mg/dl olan, ailesinde şeker hastalığı olan, hareketsiz bir yaşam şekli olanlarda, polikistik over hastalığı (yumurtalık) olan kadınlarda, önceki testlerde kan şekeri 100 mg/dl’den yüksek olanlarda ve damar hastalığı olan kişilerde şeker taraması yapılmalıdır.

• Açlık kan şekeri 100 / 126 mg/dl arasında veya şeker yüklemesinde 2. saat kan şekeri 140 ile 199 mg/dl arasında çıkan hastalarında yılda bir kez taramayı tekrarlamakta fayda vardır.

• Taraması normal çıkan ve 45 yaş üzerindeki kişilerde üç yıl sonra tekrar tarama yapılmalıdır.

Yukarı ö

Şişmanlık ve Diyabet

Aşırı kilolu kişilerde tip 2 diabet dediğimiz “erişkin tipi” şeker hastalığı oluşma riski normal kilolu kişilere göre dört kat daha fazladır. Tip 2 diyabetli hastaların % 60-90’ı şişmandır. Orta derecede şişman kişilerde normal kilolu kişilere göre şeker hastalığı görülme riski 30-40 daha fazladır.     

Şişman kişilerde şeker hastalığı gelişimine neden olan dört esas neden vardır: 

• Kandaki insülin hormonunun yüksekliği ve etki gösterememesi

• Kanda yağların veya yağ asitlerinin fazla olması

• Yağ hücrelerinden şeker hastalığı yapan TNF-alfa, rezistin, IL-6 gibi bazı hormonların fazla salgılanması

• Yağ hücrelerinden adiponektin hormonunun az salgılanmasıdır.

Şişman kişilerin, şeker hastalığından korunması için şunları yapması gerekir:

• İdeal kiloya kadar zayıflamak

• Sağlıklı beslenmek: Lifli sebze ve meyveyi fazla, unlu ve şekerli gıdaları az tüketmek, doymuş yağ (margarin gibi) yerine doymamış yağ (sıvı yağ) yemek.

• Egzersiz yapmak: Her gün en az otuz dakika yürüyüş yapmak

Yenilmesi önerilen gıdalar:

• Tüm taze balıklar

• Derisi alınmış hindi ve tavuk eti

• Yumurta beyazı

• Sebze ve meyveler

• Kurubaklagiller (kurufasülye, nohut, barbunya, mercimek)

• Bulgur pilavı

• Esmer veya kahverengi pirinç pilavı

• Kepekli, ıspanaklı veya domatesli makarna

• Kurutulmuş erik, elma veya armut

• Zeytinyağı

• Keten tohumu

• Çiğ badem, fındık

• Yağsız süt, peynir ve ayran

• Ekmek: tam tahıl ekmeği, kepekli ekmek, çavdar ekmeği

Yenmemesi gerekenler:

• Margarin

• Tereyağı

• Kızartmalar

• Patates cipsi

• Çikolata

• Yağlı yoğurt, peynir ve süt

• Burger

• Pizza

• Tavuk kanadı

• Mayonezli, soslu gıdalar

Şeker hastalığı tipleri:

• Tip 1 diyabet

• Tip 2 diyabet

• Metabolik sendrom

• Şeker hastalığının nadir görülen genetik tipleri

• Pre-Diyabet dediğimiz "Gizli Şeker"

• Gestasyonel Diyabetes Mellitus denilen "Gebelikte görülen şeker hastalığı "

• Brittle (oynak) diyabet

Yukarı ö

Şeker hastalığında kalıtım

Şeker hastalığının ortaya çıkmasında anne ve babadan geçen genlerin (kalıtım) yanında kötü beslenme ve hareketsizlik gibi  yaşam biçimi veya çevre faktörleri etkili olmaktadır.

Tip 1 diyabettte anne ve babadan geçen genlerin etkisi varsa da tip 2 diyabette kalıtımın etkisi veya rolü daha fazladır.

Tip 1 diyabetin ortaya çıkmasında bağışıklık sistemindeki bozukluk, virüsler ve anne sütü ile az beslenme gibi birçok faktörün etkisi olabilir.

Tip 2 diyabetin dediğimiz erişkin diyabetinde genetik etki yani kalıtım çok fazladır. Diğer bir deyişle ailesinden tip 2 diyabet olan kişilerde şeker hastalığı gelişme riski fazladır. Özellikle kilosu olan, hareketsiz yaşayan, tansiyon olan ve kan yağları yüksek olan kişilerde şeker hastalığı riski fazladır.

Şeker hastalığına neden olan hastalık ve ilaçlar

Bazı hormon hastalıkları şeker hastalığına sebep olabilir. Kan şekeri yükselten hormon hastalıkları şunlardır:

• Akromegali (Büyüme hormonun aşırı salgılanması)

• Cushing sendromu (Kortizol hormonunun aşırı salgılanması)

• Glukagonoma (Glukagon hormon aşırı salgısı)

• Feokromositoma (Böbreküstü bezi tümörü)

• Hipertiroidizm (Troit bezinin aşırı çalışması)

• Aldosteronoma (Böbreküstü bezinden aşırı aldosteron hormonu salgısı)

Tip 1 ve Tip 2 Diyabet 

Şeker hastalığının temel olarak iki tipi vardır ve bunları tip 1 ve tip 2 diyabet olarak adlandırılır. Bunlardan en çok görüleni tip 2 diyabettir be tüm şeker hastalarının % 90 - 95'i tip 2 diyabetlidir. 

Tip 1 diyabet daha çok çocuklarda görülen ve insülin ile tedavi edilmesi gereken şeker hastalığı tipidir.

Bu hastalıkta insülin salgısı olmadığından dışarıdan yapılan yapay insülin ile tedavi edilmesi gerekir. Şeker hastalarının yüzde 10'nunu tip 1 diyabet oluşturur.

Tip 2 diyabet ise genellikle 30 yaşından sonra ortaya çıkan şeker hastalığı türüdür. Şeker hastalarının yüzde 90-95'i tip 2 diyabetlidir. Bu tip şeker hastalığında kanda insülin başlangıçta yüksek olmasına rağmen etkisini gösteremez ve kandaki yüksek kan şekerini hücrelere sokamaz. Bu duruma insülin direnci adı da verilir. Bu durumla birlikte bu hastalarda zamanla insülin salgısı bozulabilir ve insülin tedavisine ihtiyaç gerekebilir.  

Yukarı ö

Gizli Şeker ( Pre- Diyabet)   

Açlık kan şekerinin 100 ila 126 mg/dl arasında olmasına “Açlık kan şekeri bozukluğu adı verilir. Kan şekerinin yükleme testi (OGTT)  sırasında (75 gram glukozla yapılan yükleme testinde) 2. saatte 140 la 199 mg/dl arasında çıkmasına ise”Şeker Tolerans Bozukluğu” veya “Gizli Şeker” adı verilir. İşte hem açlık kan şekeri bozukluğuna hemde glukoz tolerans bozukluğuna “Pre-Diyabet” adı verilir. “Pre” sözcüğü Latince “ön” veya “erken” anlamına gelmektedir. Diğer bir deyimle şeker hastalığının ön veya erken devresi denilmektedir. Bu kişilerde önleme programı ile ( sağlıklı beslenme, egzersiz ve fazla kiloların verilmesi) hastalık geriletilebilir veya ortaya çıkması geciktirilir.

Brittle “Oynak” Diyabet

Sık olarak Tip 1 diyabetli hastalarda bazen de Tip 2 diyabetli ortaya çıkan ve kan şekerinin gün içinde aşırı azalmalar ve artmalar göstermesi durumuna brittle (Oynak) diyabet denir.

Bir hastada “oynak diyabet” var diyebilmek için, uygun diyet ve günde dört kez insülin yapılmasına rağmen kan şekerinin gün içinde yükselme ve düşmelerle seyretmesi gerekir.   

Bu hastalarda enfeksiyon, hormon bozukluğu, insülin direnci, mide ve bağırsaklarda gıda emilim bozukluğu, şafak fenomeni (gece büyüme hormonu artmasına bağlı sabah şekeri yüksekliği), Somogy etkisi (gece şeker düşmesine bağlı sabah reaksiyon olarak kan şekeri yükselmesi) ve psikolojik rahatsızlık gibi belirtiler aranır. Bu hastaların büyük çoğunluğunda (yaklaşık % 50’sinde) psikolojik bozukluk vardır. Bazen de şekerdeki oynamalar hasta da sters yapar ve psikolojik sıkıntıların ortaya çıkmasına neden olur. Mide felci denilen gastroparezi de şeker oynamalarına neden olabilir. Bulantı, kusma ve midede dolgunluk varsa bu durumdan şüphelenmek gerekir.

Yukarı ö

Kaynak Kitap: Prof.Dr. Metin Özata,

"Diyabet Hakkında Bilmemiz Gereken Her Şey (Şekerli Yaşam)"

---

EDİTÖR HAKKINDA BİLGİ

Gülşen Kaş 1975 İstanbul doğumlu. Anadolu Üniversitesi AÖF. İşletme 4.sınıfta öğrenimine devam ediyor. İndigo Türkiye ile 2005 yılında tanıştı. Özgürlük onun için çok önemli. Hayattaki tek amacı her şeyden özgür olmak. Detaylı Bilgi

---

Töre İnsan, İnsan Töre

Barış Çocukları

Havva Hipotezi

Şişman İnsanlar Şeker Hastalığına Daha Çok Yakalanıyor

Gençliğimizin Fırsatlarından Haberdar Mıyız?

Yeni Öğretim Yılında Öğrencilerimize Sahip Çıkalım

“Su” Düşünceye ve Sözcüklere Tepki Veriyor!

HAARP

İşaretler

İstanbul Devlet Tiyatroları Kapılarını Açıyor

Kars'ın Balerin Kızları

Solmaya Maruz Çiçekler

Sükunete Yürüyüş 

Oy Havar!

Tutkuların Esareti Üzerine

“HAC” üzerine... 

Kutuplaşan Gezegende Hibridlerin Kaçış Delikleri

Dördüncü Boyuttaki Tesla