Haber ve Röportaj: Gülşen Kaş  

Kornea Nakli ve

Göz Sağlığı

Türkiye’de Binlerce Kişi Kornea Nakli İçin Bekliyor

Sağlık Bakanlığı verilerine göre 6-8 bin kişi kornea nakli için sırada bekliyor. Ülkemizde yalnızca her yıl, bin 500 kişiye kornea nakli yapılabiliyor ve bu sayı, maalesef organ bağışı yetersizliğinden dolayı ihtiyacı karşılayamıyor.  

Türkiye’de her yıl binlerce insan, kornea nakli için sırada bekliyor. 1979 yılında yürürlüğe giren 2238 sayılı “Organ ve Doku Alınması, Saklanması, Aşılanması ve Nakli Hakkında bir kanun var. Ancak bu kanun, halen organ nakli esaslarını belirliyor. Kanun, korneanın ölülerden izinsiz alınmasına imkan veriyor. Ama nasıl? Kanunda ölülerden kornea alınabilmesi için, sağlıklı korneaya sahip kişilerin “hayatta iken” kornealarını (öldükten sonra alınması için) bağışlamasına ve ölümden sonra ailelerinin, kornea alımına izin vermelerine bağlı kılıyor.  

Yeditepe Üniversitesi Göz Hastanesi Göz Hastalıkları Uzmanı Yrd. Doç. Dr. Canan Aslı Utine, sağlıksız kornea’ya sahip insanlara yeniden görüş imkanı veren bu ameliyatlarda, sağlıklı korneaların bağışlanması için konuya dikkati çekiyor. 

Röportaj: Gülşen Kaş

Gülşen: Kornea Nedir?  

Kornea gözün ön penceresi olarak tanımlanabilir. Göze rengini veren iris dokusunu ve gözbebeğini kaplayan ve saat camı gibi görülen dokudur.  

Gülşen: Korneanın gözdeki işlevi nedir? 

Kornea, gözün kırıcı ortamları arasında en yüksek kırıcılık gücüne sahip elemandır. Korneadan geçen ışık kırılarak gözün sinir tabakasındaki sarı nokta (maküla) üzerinde odaklanır. Böylece kornea, görüntü oluşturulmasında aktif rol oynar. 

Gülşen: Kornea nakli nedir? 

Kornea nakli, herhangi bir hastalık veya travma neticesinde şeffaflığını kaybeden ve sağlıklı işlev yapamayan kornea dokusunun uzaklaştırılarak, bir ölüden alınan kornea dokusunun nakledilmesi ameliyatıdır. Günümüzde yapılan tüm nakil ameliyatları arasında (karaciğer, böbrek, kalp, akciğer nakilleri dahil) kornea nakli en sık yapılan ve en başarılı nakil ameliyatıdır. 

Gülşen: Kornea nakli, göz nakli midir? 

Halk arasında göz nakli olarak bilinen ameliyat, aslında sadece gözün ön kısmındaki kornea naklidir. Bütün olarak göz nakli yapılması, bugünkü teknoloji ile tıbben mümkün değildir.

Gülşen: Kornea hangi durumlarda bozulur?  

Kornea dokusu zarar gördüğünde, şeffaflığı ve düzgün yüzey yapısı bozulur. Doku su tutarak şişebilir, yani ödem oluşur. Kornea yüzeyinde “skatris” denilen nedbe dokusu oluşabilir. Bunların sonucunda, kornea gelen ışığı dağıtır ve sağlıklı biçimde odaklayamaz. 

Gülşen: Kornea nakli hangi durumlarda yapılır? 

Şu durumlardan biri olduğunda, kornea nakli gerekebilir: 

• Korneadaki düzensizlikten dolayı görme, gözlük veya kontakt lens ile düzeltilemiyorsa,

• Kornea dokusunun şişmesinden kaynaklanan ağrı, damla tedavisi veya özel kontakt lensler ile dindirilemediğinde,

• Başka bir göz içi cerrahisinden sonra (ör: katarakt cerrahisi) kornea yetersizliği gelişirse,

• Keratokonus, yani gözün kornea dokusunda ilerleyici dikleşme varsa,

• Genetik geçişli kornea yetersizliği (ör: Fuchs distrofisi hastalığı) varsa,

• Enfeksiyon sonrası (ör: Herpes virüsüne bağlı) skatris dokusu gelişmişse,

• İlk kornea nakli ameliyatından sonra red cevabı gelişmişse,

• Travma sonrası skatris gelişmişse.  

Gülşen: Ölen kişilerden kornea alabilmek için ailelerinden izin almak gerekiyor mu? Böyle bir şart var mı? 

1979 yılında yürürlüğe giren 2238 sayılı “Organ ve Doku Alınması, Saklanması, Aşılanması ve Nakli Hakkında Kanun”, halen transplantasyonların esaslarını belirlemektedir. Bu kanun, korneanın ölülerden izinsiz alınmasına imkan verir. Ancak ölü, sağlığında kendisinin ölümünden sonra organ veya doku alınmasına karşı olduğunu belirtmemişse kornea alınabilir. 2005 yılında yürürlüğe giren “Göz bankası ve Kornea Nakli Merkezleri Yönergesi” de, kornea alımı, saklanması ve dağıtımı konusunda yalnızca ruhsatlı göz bankalarını yetkilendirmiştir. Bu düzenleme, kornea alımı ve transplantasyonu (kornea nakli) konusunda hem tıbbi, hem de etik ve deontolojik ilkelere uygun işleyişi güvence altına almaktadır.

Gülşen: Kornea nakli öncesinde nelere dikkat etmek gerekiyor? 

Göz bankasında ölüden alınan bir kornea dokusu nakil için uygun görülerek hastaneye verilmeden önce; korneanın saydam ve sağlıklı olduğu kontrol edilir. Korneanın şeffaflığını sağlayan, en arkasındaki endotel adı verilen tabakanın hücre yoğunluğu ve hücrelerin sağlıklı morfolojiye sahip olup olmadığı, speküler mikroskopi cihazı ile incelenir. Ayrıca, bulaşıcı hastalıklara ait (Hepatit virüsü, AIDS virüsü dahil) tarama yapılır, ve korneada bulaşıcı hastalık virüsü olmadığından emin olunur. Ayrıca göz doktorunuz, sistemik muayeneden ve bazı özel testlerden geçmenizi isteyebilir. Herhangi bir ilaç kullanıyorsanız, doktorunuz bu ilaçları önceden bilmek isteyecektir. Bu ilaçları veren doktorunuza danışarak, ilaçların bir kısmını kesmenizi veya dozunu azaltmanızı isteyebilir. 

Gülşen: Bu ameliyatın riski var mı? 

Kornea nakli ameliyatında, tüm göziçi ameliyat riskleri söz konusudur. Enfeksiyon gelişimi, kornea nakli sonrası katarakt gelişimi, göz tansiyonunun yükselmesi, ameliyat sonrası astigmatizma riskleri yanısıra, nakledilen dokuya karşı red reaksiyonunun gelişme riski de vardır. Bu risklerin oranı, her hasta ve her göz için farklı olmaktadır.

Gülşen: Ameliyat öncesinde bir hazırlık yapıyor musunuz?

Kornea nakli ameliyatı genellikle hastanede yatmaya gerek olmadan yapılan bir ameliyattır. Genel anestezi altında ameliyat yapılacağı için, ameliyat saatine göre hastaların kahvaltı yapmaması gerekebilir. Ameliyat günü hastalara, hemşireler tarafından öncelikle göz damlaları damlatılır ve gerginliği azaltmak için bir sakinleştirici (sedatif) ilaç verilir. Ameliyat sırasında ise hasta, yapılan işlemleri hiçbir şekilde fark edemez. 

Gülşen: Ameliyat hakkında bilgi verir misiniz? 

Kornea ameliyatına karar verildiğinde ve uygun kornea bulunduğunda, öncelikle nakil yapılacak gözde göz tansiyonunun düşük olduğuna emin olunur; değil ise, düşürülür. Nakledilecek kornea (grefon) punç adı verilen vakumlu bir sistemle, nakledilecek boyutlarda kesilerek hazırlanır. Grefon hazır olduktan sonra alıcı göz trefan adı verlen sistemle hazırlanır. Grefon boyutu ile alıcı gözdeki alıcı yatak boyutu özel olarak ayarlanmaktadır. Grefon (kornea) dokusu, daha sonra uzaklaştırılan hasta korneanın yerine sık suturlerle (uygun boyutlarda hazırlanmış olan sağlıklı verici kornea yerine dikilir) yerleştirilir. Sutur atma yöntemi de, hastanın gözüne göre uygun teknikle yapılmalıdır. Hastalıklı veya travma görmüş kornea dikkatlice yerinden alınır. Ameliyat tamamlandığında ise göz, koruyucu olarak kapatılır.

Gülşen: Hastaların ameliyattan sonra nelere dikkat etmesi gerekiyor? 

Ameliyat bitip genel anesteziden uyandıktan sonra, istediğiniz zaman eve dönebilirsiniz. Hastanede kalmanız gerekmemektedir; ancak, sizi eve götürecek bir yakınınızın yanınızda bulunması önemlidir. Ameliyatın ertesi günü, doktorunuz sizi poliklinikte tekrar muayene edecektir. 

Ameliyat sonrası hastanın yapması gerekenler: 

• Göz damlalarınızı, doktorunuzun önerdiği şekilde kullanınız,

• Gözlerini her türlü travmadan korumaları

• Gözünüzü ovmayınız veya bastırmayınız,

• Gerek duyuyorsanız, ağrı kesici tablet alabilirsiniz,

• Normal günlük aktivitelerinize dönebilirsiniz; ancak aşırı hareket ve egzersizlerden kaçınınız,

• Doktorunuzun önereceği şekilde, koruyu bir gözlük ve ya göz koruyucusu kullanınız,

• Doktorunuza ne zaman tekrar araba kullanabileceğinizi sorunuz,

• Evdeki tedavinizle ilgili herhangi bir sorunuz varsa, doktorunuza mutlaka danışınız.

Tedavinin sürekli olarak gözün iyileşme durumuna göre ayarlanması ve dikişlerin zamanında alınması için önemlidir. Genellikle, dikişler alınana kadar en az bir yıl beklenmektedir. Bu süre içinde, doktorunuz sizi belirli aralıklarla düzenli olarak kontrol etmek isteyecektir. B nedenle hastanın kontrollerini aksatmaması son derece önemlidir. 

Gülşen: Kornea nakli yapılan hastalarda görme hangi düzeye ulaşır?

Kornea nakli sonrası görme miktarı, hastada kornea nakline gereksinim yaratan duruma, patolojinin ciddiyetine ve gözün gören kısmı olan retinadaki sarı noktanın patolojiden etkilenme durumuna göre değişir. 

Gülşen: Kornea nakli yapılacak kişilerde katarakt varsa ne yapılması gerekir?  

Kornea nakli yapılacak kişilerde katarakt varsa, katarakt ameliyatı, gözün durumuna göre kornea nakli ile birlikte, daha sonra veya öncesinde yapılabilir. Buna, gözünüz için en iyi sonucu verecek şekilde doktorunuz karar verecektir. 

Gülşen: Kornea nakliden sonra doku reddi olabilir mi? Bu hastalar için neler yapılabilir?  

Vücuttaki tüm doku nakillerinden sonra olabildiği gibi, kornea naklinde de red riski vardır. Ancak, damarsız bir doku olduğu için ameliyat sonrası erken dönemde red riski daha azdır. Ancak, ameliyat sonrası süre uzadıkça nakledilen dokunun özellikle endotel tabakasında yıpranma ve red reaksiyonu gelişimi olabilmektedir. Ortalama 10 yıl sonra tekrar kornea nakli yapılması gerekebilmektedir.

Gülşen: Kornea nakli ameliyatı olan bir kişide doku reddi olduğunda gözde nasıl belirtiler olur?

Doku reddinin hastada ilk belirtileri, gözde fazla miktarda yaşarma ve genel bir rahatsızlık hissidir. Hastalar, görmelerinin giderek bozulduğunu da ifade edebilirler.

Red cevabı geliştiğine dair uyarıcı bulgular şunlardır: 

• Işık hassasiyetinde artış,

• Gözde kızarıklık,

• Görüntüde bulanıklık 

Bu bulgulardan herhangi biri ortaya çıktığında, acilen doktorunuza başvurmalısınız. Kornea naklinden sonra olası diğer problemler şunlardır:

• Enfeksiyon,

• Kanama,

• Retinada (gözün sinir tabakası) su tutulması sonucu ödem ve şişme, veka yırtılma (dekolman)

• Göz tansiyonunda artış (Glokom)

• Astigmat 

Bütün bu komplikasyonlar, erken müdahale edildiğinde tedavi edilebilir. Tedavi edilemeyen bir komplikasyon geliştiğinde kornea nakli tekrar edilebilir. Tekrar kornea nakilleri de genellikle başarılı sonuç vermektedir. Ancak, red cevabı gelişmesi için toplam risk, tekrar edilen kornea nakillerinde ilk nakle göre daha fazla olmaktadır. 

Kornea nakli sonrası görme, zaman içinde giderek artış gösterir. Özellikle kornea yüzeyinde düzensizliğe bağlı astigmat gelişimi sonucu görme azalması, zamanla düzelmektedir. Genel olarak, kornea naklinden sonraki bir yıl içinde kendiliğinden görme artışı beklenmektedir. Ayrıca, geriye kalan sabit refraktif kusura ikinci bir müdahale yapılarak (ör: astigmatik keratektomi, LASIK vb), görme artırılabilmektedir.  

Kornea nakli başarılı olsa dahi gözde bulunan diğer durumlar (ör: yaşa bağlı maküla dejenerasyonu, glokom, diyabete bağlı retina hasarı gibi), ameliyat sonrası görme miktarını sınırlayabilmektedir. Bu tip problemler de bulunsa dahi, kornea naklinden yarar görüp görmeyeceğinizi doktorunuz değerlendirecektir. Bu konuda, aklınıza gelen soruları doktorunuzla ameliyattan önce tartışmalısınız. 

Başarılı bir kornea nakli, hem hastanın hem doktorun dikkat ve ilgisini gerektirmektedir. Korneanın tüm tabakaları hasar görmüş ise, başka hiçbir cerrahiden yarar görmeyebilir.

Unutulmaması gereken diğer bir nokta da kornea naklinin, sağlıklı korneaya sahip binlerce insanın hayatta iken, kornealarını öldükten sonra alınması için bağışlamasına ve ölümden sonra ailelerinin, kornea alımına izin vermelerine bağlı olmasıdır. Bu nedenle, sağlığını kaybeden korneaya sahip insanlara yeniden görüş imkanı veren bu ameliyatı tanıtırken, sağlıklı korneaların bağışlanması konusuna da dikkatinizi çekmek istiyoruz. 

Gülşen: Kornea nakli yapılan gözde renk değişikliği olabilir mi?  

Kornea nakli sonrası kullanılan damlalara bağlı olarak göz renginde değişim görülebilmektedir. Bu durumun tıbbi olarak bir sakıncası yoktur.

Gülşen: Tıptaki son gelişmelerden bahseder misiniz? 

Standart yöntemde bir vakum-bıçak sistemi olan punç ve trefan ile kornea grefonu ve alıcı göz hazırlanırken; günümüzde bu işlem femtosaniye laser ile (Intralase) yapılabilmektedir. Böylece, kesilerin kenar düzgünlüğü daha fazla olmakta, ameliyat sonrası yara iyileşmesi daha hızlı ve biyomekanik olarak daha kuvvetli olabilmektedir. Ayrıca, bu yöntemle hazırlanan dokularda ameliyatta gerekli sutur sayısı azaldığı için, postoperatif astigmatizma miktarı da azalmaktadır. 

---

YAZAR HAKKINDA BİLGİ

Gülşen Kaş 1975 İstanbul doğumlu. Anadolu Üniversitesi AÖF  İşletme mezunu. İndigo Türkiye ile 2005 yılında tanıştı. Uzun yıllardır sağlıkla ilgili araştırmalar yapıyor. Dünyayı gezmek ve farklı kültürleri tanımak istiyor. Özgürlük herkes gibi onun içinde çok önemli. Detaylı Bilgi

---

Nükleer Yasa Kabul Edildi

İstanbul Üçüncü Köprüyü Kaldırmaz!

Yüzyılın Müzik Kralı: Elvis Presley

Güney Amerika’daki Gizli Şehir

Küresel Isınmaya Dur Diyebilirsiniz!

Bir Cevabım Var

Kornea Nakli ve Göz Sağlığı

Tanrı’nın Nefesi "Ozon"

İndigo Çocuklar:

Ateş Altındaki Konu!

Oyun Çocuklar için Niçin Önemlidir?

Akran Arabuluculuk

Aşkın ve İhanetin Kimyası

"Tanrı Okulları Kuralım"

Işıktan Hızlı Eylemsiz Özgürlükler

Aşk Çocuğu

Birbirimizi Bağlayan Ağlar

ve Facebook

Engelli Vatandaşlar Evde Çalışabilecek

Bir Yoksulluk, Bir Varsıllık, Bir Ölüm

Dil İllüzyonları

Meşru Müdafaada Etik İkilemler

Olasılıkların Olasılığı

denemeler

neyseo