|
 Haber: Gülşen Kaş
Sağlık Haberleri, İstanbul
Kanser
Tedavisinde Akıllı Moleküller
Kanser
Tedavisinde Antikorların Kullanımı, Akıllı Moleküller ve Hedefe
Yönelik Tedaviler
Kanserlerin oluşumunda hücre
düzeyinde etkili olaylar açıklandıkça bunları hedefleyen
tedaviler de geliştiriliyor. Potansiyel tedavilerden biri de
sadece kanserli hücreyi yok eden akıllı antikorlar
geliştirilmesi.
Akıllı antikorlar, bir
hastada normal hücrelere bağlanmayıp, kanser hücrelerini
arayarak, yalnız kanser hücrelerine tutunarak, kilitlenerek
onları yok edebilir. Dikkate değer bu özellikleri, onları
hastalıkların tedavisi için umut verici ve geleceği parlak
ajanlar durumuna getirmiş ve özel klon antikorları araştırmaları
başlatılmıştır. Doç. Dr. Metin Aran, kanser tedavisinde
antikorların önemine değindi.
Röportaj:
Gülşen Kaş
 Antijen,
Antikor Nedir?
İnsan savunma sistemi,
kendisine yabancı etken maddeleri (antijenleri) tanıma, hatta
benzerleri arasında ayırt etme ve bunlara karşı, bağışıklık
sisteminin bazı hücreleri tarafından salgılanan bir grup savunma
maddeleri (antikorları) yapma yeteneğine sahiptir. Bunun bilinen
belirgin örneği hastalık nedeni olan bakteriler, virüsler ve
yabancı diğer maddelerin insan bağışıklık sistemi tarafından
antijenler olarak tanımlanarak, bunlara karşı doğal karşı
koyucuların, antikorların, yapımıdır. Olay normalde var olan
savunma sistemi işleyişinin bir parçasıdır.
 Antikorlardan
tıp nasıl yararlanıyor?
Antikorlar ileri düzeyde
özeldir ve böylece her bir antikor bir özel antijeni
hedefleyerek onu bağlar. Ayrıca, bir mikrobik hastalık nedenine
karşı hazırlanan antikorlarla kazanılan rezistans hayat boyu
devam eder.
Antikorların bu iki özelliği
enfeksiyon hastalıklarında koruyucu aşıların ve tedavi edici
serumların geliştirilmesine olanak sağlamıştır. Bir aşı
öldürülmüş veya hastalık yapabilme etkisi zayıflatılmış bakteri
veya virüslerden hazırlanır. Aşılar hastalık etkeninin vücuda
girmeden koruyucu antikorların yapılmasını, böylece özellikle
salgın hastalıklar ortamında, örneğin bir tifo salgınında,
insanın korunmasını sağlar. Tedavi edici serumlar antijen
etkenin bir hayvana verilerek onda oluşan antikorlarla
hazırlanır. Tedavi edici serumlar hastalık etkeninin vücuda
girmesinden sonra, örneğin tetanozda, hastalığın tedavisini
sağlar.
Antikorlar yalnızca hastalığı
tedavi edici veya hastalığa karşı koruyucu olarak kullanılmıyor.
Hastalıkların bir geniş grubunun tanısına, ilaçların, viral ve
bakteriyel ürünlerin, kanda olağan veya anormal maddelerin
araştırılmalarında yardımcı olabilirler.
 Kanserin
tedavisinde aşının yeri var mıdır?
Kanser tedavisinde,
enfeksiyon hastalıklarındaki başarısı dikkate alınarak, aşı
tedavileri denenmektedir. Ancak henüz başarıya ulaşılmamış
olmanın önde gelen nedeni insanın kanser hücresini antijen
olarak tanımamasıdır. Ayrıca enfeksiyon hastalıklarında neden
olan antijenler yapısı kolay çözülebilen bu nedenle antikor
yapılması kolay olan antijenlerdir.
Kanserde bu güne kadar iki
aşı onay görmüş ve uygulamaya girmiştir. Kadın rahmi ağzının ve
karaciğerin kendilerine özgü birer tür virüsle oluşan
kanserlerinde koruyucu olarak aşılar uygulanabilmektedir.
Monoklonal
Antikorlar Nedir?
Antikor yapımı yalnız
hastalık etkenlerine karşı korunma veya tedavi amacına yönelik
değildir. Normal hücrelerin yüzeylerinde bulunan ve kendilerine
özgü kimyasal bileşikleri bağlayan alıcıları (reseptörleri),
vücuttaki bazı proteinleri, kanser hücreleri yüzeyinde bulunan
farklı ve değişik molekülleri hedefleyen antikorlar da
yapılabilmektedir.
 Antikorların dikkate değer bu
özellikleri onları, hastalıkların tedavisi için umut verici ve
geleceği parlak ajanlar durumuna getirmiş ve özel klon
antikorları araştırmaları başlatılmıştır.
Monoklonal antikorlar bir
özel antijene karşı laboratuarda yapay olarak üretilen, ileri
derecede özel ve yalnız kendisinin hedeflediği antijenlere
bağlanan antikorlardır. Bir hücre klonundan üretildikleri için
“monoklonal” olarak adlandırılırlar. Üretilen her bir monoklonal
antikor kesin olarak birbiriyle benzerdir. Bu nedenle, tedavi ve
tanıda ortak uygulanabilme özellikleri vardır. Bazı yazılımlarda
“MoAbs” veya “MAbs” gibi kısaltmalar kullanılmaktadır.
 Monoklonal
Antikorlar Nasıl Elde Edilir?
Monoklonal antikorlar melez (hibrid)
olarak adlandırılan bir hücrenin çok yönlü, eşdeğer kopyaları
tarafından yapılır. Melez hücreler bir hücre içerisine iki
hücrenin farklı özelliklerinin birleştirilmesi yoluyla iki
hücrenin kaynaşması ile yaratılır. Bu hücrelerden bir tanesi
laboratuar farelerinden elde edilen normalde antikor üreten bir
hücre (B-lenfosit), diğeri bir tümör hücresidir. Tümör hücreleri
normal hücreye sınırsız ve bir oranda normal hücre gelişimine
sahip yetenekle donatabilir. Böylece, melez hücreler
laboratuarda geliştirildiğinde vücutta normal antikor üreten
hücrelerden daha hızlı kopyalanır ve özel melez hücre belirsiz
bir zaman periyodu içinde özel antikorlar üretir.
Bir özel antijene karşı
hedeflenen antikorların geniş miktarda üretilmesi tasarımında,
antikor üretiminin uyarılması için, seçilen özel antijenin
enjeksiyonu ile bir fare bağışık kılınır. Daha sonra, antikor
kalıplayan hücreler fare dalağından seçilerek ayrılır.
Seçilen bu antikor-kalıplayan
hücrelerin, kültürde geliştirilen tümör hücrelerine
kaynaştırılması ile antikorlar üretilir. Her bir melez hücre
benzer antikor moleküllerinin oldukça geniş miktarlarını üretir.
Seçilen tek bir antijeni hedefledikleri için bu hücreler yalnız
o hedef yönelik tek-klon hücreler, (monoklonal) hücrelerdir.
 Monoklonal
Antikorlardan Tedavide Nasıl Faydalanılıyor?
Tasarlama olarak, örneğin bir
hastada normal hücrelere bağlanmayıp, yalnız kanser hücrelerine
bağlanan ve tutunan bir antikor yapılması, bu antikora
sitotoksik veya radyoaktif bir ajan giydirilmesi ve hastaya
verilmesi ile bu seçici akıllı molekülün kanser hücrelerini
arayarak bağlanıp kilitleyerek onları yok edeceği görüşü, çeyrek
asır önce gündeme gelmiş ve uygulamalar başlamıştır. Monoklonal
antikorlar tedavide kullanıldıklarında işleyiş farklı yollarla
olur:
•
Kanser hücrelerine hücum
etmek için vücudun bağışıklık sistemini tetikler ve bizzat hücre
harabiyetine ve ölümüne neden olabilirler,
•
Hücre gelişimine yardım eden
bir farklı proteinin bağlanacağı reseptörü bloke ederek hücre
gelişimi ve bölünmesi durdurabilir veya kanser hücrelerini yeni
kan kullanımı gelişiminden önleyebilirler,
•
Antikora bağlanan bir kanser
ilacı veya radyoaktif madde direkt olarak kanser hücrelerini
teslim alarak onları öldürebilir.
 Kinaz
Baskılayıcıları nedir?
Son yıllarda kanser
tedavisinde kullanılmaya başlayan kinaz baskılayıcıları, enzim
baskılayıcıların bir tipidir ve özellikle protein kinazın
işleyişini bloke ederler. Protein kinazlar hücre içi ve hücre
dışında bulur, hücrenin büyümesi, gelişimi ve bölünmesini
düzenlerler. Bu düzenin bozulduğu durumlarda gelişen tümörlerde
baskılayıcılarla tedavi gündeme getirilmiştir.
Tedavideki
güncel Mabs ve Kinaz Baskılayıcıları hangileridir?
Monoklonal antikorlar ve
kinaz inhibitörleri tedavisinin çalışmaları her tip kanser için
ilerliyor. Araştırmalarda kanserle bağlantılı antijenler
kinazlar bulundukça kansere karşı daha çok
antikorlar ve kinaz
baskılayıcılar hazırlanacaktır. 
Geçen on yıl üzerindeki
sürede bazı kanserlerin tedavisinde kullanılan
monoklonal
antikorlar ve kinaz baskılayıcıların önde gelenleri, serbest
ticaretteki adları ve tedaviye girdikleri kanser tipleri ile
alfabetik olarak aşağıda gösterilmiştir.
Monoklonal Antikorlar:
•
Alemtuzumab (Campath) kronik
lenfoid lösemi,
•
Bevacizumab (Avastin) kalın
barsak kanseri,
•
Cetuximab (Erbitux) kalın
barsak ve boyun kanseri,
•
Ibritumomab tiuxetan
(Zevalin) Non-Hodgkin lenfoma,
•
Panitumumab (Vectibix) kalın
barsak kanserleri,
•
Rituximab (Rituxan, MabThera)
Non-Hodgkin lenfoma bazı tipleri,
•
Tositumomab (Bexxar) Non-Hodgkin
lenfoma,
•
Transtuzumab (Herceptin) meme
kanseri.
Kinaz
İnhibitörleri
•
Dasatinib (Sprycel) kronik
miyeloid ve akut lenfoblastik lösemi,
•
Erlotinib (Tarceva) küçük
hücreli dışı akciğer kanseri,
•
Gefitinib (Iressa) küçük
hücreli dışı akciğer kanseri,
•
Imatinib (Glivec) kronik
miyeloid lösemi ve sindirim kanalı destek dokusu tümörleri,
•
Sorafenib (Nexavar) böbrek
kanserleri
 Bu Grup
Tedavilerde Sorunlar Nedir?
Bu grup ilaçların tedavide
çözülmesi olası sorunlar vardır. Keşiflerinden sonra bir çeyrek
asırdır insan tedavisinde kullanılan bu grup ilaçların sayısı
azdır. Tedavi antikorlarının vücuttan eliminasyonu süratli
olmadığı gibi, oluşan immun kompleks de böbrek hasarlarına neden
olabilmektedir.
Tedavi edici serum yönteminde
anti-serumda arzu edilmeyen maddelerin bulunabilme olasılığı
veya uygulama için çok az anti-serum elde edilmesi önemli
sorunlardır.
.jpg) YAZAR
HAKKINDA BİLGİ
Gülşen Kaş 1975
İstanbul doğumlu. Anadolu Üniversitesi AÖF. İşletme 4.sınıfta
öğrenimine devam ediyor. İndigo Türkiye ile 2005 yılında tanıştı.
Özgürlük onun için çok önemli. Hayattaki tek amacı her şeyden
özgür olmak. Detaylı Bilgi
|
İndigo
Dergisi’ni
