Haber ve Röportaj: Gülşen Kaş

Sağlık Haberleri, İstanbul - Şubat 2008

Kadın Sağlığı

Kadınlarda İdrar Kaçırma Sorunlarına Son

İdrar kaçırma pek çok kadının derdi. Ülkemizde de bu sorundan muzdarip olan pek çok kadın var. Bu rahatsızlık nedeniyle başkasının evine bile gitmekten kaçınan kadınlar tedaviye başlamakta zorluk çekiyorlar…  

Yeditepe Üniversitesi Hastanesi Üroloji Uzmanı Doç. Dr. Uğur Yılmaz, Pek çok kadının derdi olan “idrar kaçırma” sorununun çözülebilir bir sorun olduğunun altını çizerek,  kadınların doktora gitmekten çekinmemesi gerektiğini belirtti.

Doç. Dr Uğur Yılmaz, “Kadınlar da yaygın olarak rastlanan “idrar kaçırmanın” en çok menopoz döneminde ve çok doğum yapmış kadınlarda görüldüğüne dikkati çekerek, idrar kaçırmanın kadınlar da daha çok görülmesinin, kadının pelvik kas yapısının farklılığı ve üretrasının kısa olması gibi nedenlerden kaynaklandığını söyledi.

Yeditepe Üniversitesi Hastanesi Üroloji Uzmanı Doç. Dr. Uğur Yılmaz, kadınlar da idrar kaçırma sorunları ile ilgili sorularımızı yanıtladı. 

Röportaj: Gülşen Kaş  -Sağlık Haberleri Editörü-

Gülşen: İdrar kaçırma nedir? 

Doç. Dr. Uğur Yılmaz: İdrarın ani ve istemsiz olarak idrar yolundan dışarı çıkması “idrar kaçırma” olarak tanımlanır.

Gülşen: İdrar kaçırma ne zaman normal kabul edilir? 

Doç. Dr. Uğur Yılmaz: İdrar kaçırma, tuvalet eğitimi almamış bebekler haricinde normal kabul edilmemelidir. Yaygın inanışın aksine idrar kaçırma yaşlanma sürecinin normal bir sonucu da değildir. Kadının iş, sosyal ve özel yaşantısında ciddi sorunlara yol açan idrar kaçırma durumunun tedavi edilmesi gereklidir.

Gülşen: İdrar kaçırmanın nedenlerinden bahseder misiniz? 

Doç. Dr. Uğur Yılmaz: İdrar kaçırma, temel olarak iki mekanizmada bozukluk olarak karşımıza çıkabilmektedir. İlk mekanizma mesanenin elastikliğinin yitirmesi ve depolama fonksiyonunda bozulma meydana gelmesi; ikinci temel mekanizma da idrar tutma mekanizmasında rol alan “” adını verdiğimiz yapı ve pelvis taban yapısının bozulması ve dolayısı ile mesane normal olsa da idrar tutamama sorununun olması. Bir de bu iki mekanizmanın birlikte olduğu durumlar da var. Kadınlar da özellikle hormonal dengelerin menopozla değişmesi ile mesane de ve idrar tutan kaslar da erime olması önemli sebepler arasında. Çok doğum yapmış bayanlar da bu sıkıntılar daha da fazla görülebiliyor. 

Gülşen: İdrar kaçırmanın toplumdaki sıklığı nedir?  

Doç. Dr. Uğur Yılmaz: Kadınların %25’inin hayatlarının herhangi bir döneminde idrar kaçırdığı tespit edilmiştir. ABD' de yapılan bir çalışmada yaklaşık 12 milyon üzerinde kişinin idrar kaçırma sorunun olduğu ve 60 yaş üzerindeki kişilerin üçte birinin belirli dereceler de idrar kaçırma şikayeti olduğu kabul edilmektedir. 

Gülşen: Kaç tip idrar kaçırma vardır?

Doç. Dr. Uğur Yılmaz: Kadınlarda temel olarak 3 tip idrar kaçırma görülmektedir. Bunlardan ilki “stres tip idrar kaçırma” olup karın içi basıncın artması ile idrar kaçırma gözlenmektedir. Öksürük, aksırık veya ayağa kalkma ile idrar kaçırma olabilmektedir. İkinci tip idrar kaçırma “sıkışarak idrar kaçırma”dır. Bu tipte idrar sıkışıklığı hissedildiği an tuvalete yetişemeden idrar kaçırma olmaktadır. Burada temel sorun mesane de olabilir. Üçüncü tip olarak bu her iki tipin birlikte olduğu “karışık tip” idrar kaçırma vardır. Bu üç temel tip idrar kaçırma sorununun dışında bir de nörolojik hastalıklarla birlikte olan idrar kaçırma vardır ki, klinikte çok değişik şikayetlerle karşımıza gelebilmektedir.

Gülşen: İdrar kaçırma tipinin önemi var mı?

Doç. Dr. Uğur Yılmaz: İdrar kaçırma tipi özellikle verilecek tedavi açısından önem arz etmektedir. Mesela, sıkışma tipinde idrar kaçırmada ameliyat yerine öncelikle ilaç tedavileri veya davranışçı tedaviler denemek gerekebilir. Bu tip hastalara ameliyat yapıldığında şikayetler daha da fazla artabilmektedir.

Gülşen: İdrar kaçırmanın hangi tipte olduğuna nasıl karar verilir?

Doç. Dr. Uğur Yılmaz: Öncelikle çok detaylı hastalık öyküsü almak gereklidir. Bu öykü sırasında idrar kaçırma tipi aşağı yukarı belli olur. Ama kesin olarak tip belirlemek için “ürodinami” dediğimiz testi yapmak gerekebilmektedir.

Gülşen: Ürodinami hakkında bilgi verir misiniz?

Doç. Dr. Uğur Yılmaz: Ürodinami mesaneye yerleştirilen çok küçük ve özel yapımlı bir sonda ile mesane fonksiyonlarının değerlendirildiği bir testtir. Test sırasında özel olarak hazırlanmış bilgisayar sistemi kullanılıp mesane içi basınçlar ölçülmekte ve idrar kaçış anında veya öncesinde mesane durumu değerlendirilebilmektedir.

Gülşen: Ürodinami’nin nasıl yapılması gerekir? Ürodinami sonucunda ne bulunuyor? 

Doç. Dr. Uğur Yılmaz: Testin mutlaka steril koşullarda ve bu işte kendisini yetiştirmiş kişilerce yapılması gereklidir. Test öncesi mesane içerisine çok küçük çaplı ufak bir sonda yerleştirilir. Buna benzer bir sonda da rektum içine yerleştirilir. Daha sonra yavaş yavaş belirli bir hızda mesane içine steril serum verilir. Bu esnada mesane içi basınç ölçülmektedir. Hastanın idrar hissedişi ve öksürükle idrar kaçırıp kaçırmadığı, kaçırma olursa hangi basınçta kaçtığı ve mesane kapasitesi ile ilgili çok önemli bilgiler elde edilebilir. Bunun yanında, mesanede anormal kasılmalar olup olmadığına bakılır. İdrar kaçırma sebebi mesanenin davranışı ile ilgili olabilir veya sinir sistemi hastalıkları sonucu mesane bozuklukları bulunabilir. Ürodinami testiyle bunlar tespit edilebilir. 

Gülşen: İdrar kaçırmanın hangi tipinde ne tür tedavi uygulanmaktadır?

Doç. Dr. Uğur Yılmaz: Eğer idrar kaçırma sebebi sinir sistemi bozukluklarından kaynaklanıyorsa öncelikle çok iyi bir sinir sistemi değerlendirmesi yapmak gereklidir. Hastanın tek sorunu idrar kaçırma olmayabilir. Cinsel sorunlar veya barsak sorunları da beraberinde seyredebilir. Tedavide sadece idrar kaçırmaya yönelik yaklaşım yanlıştır. Mutlaka hem barsak hem de cinsel fonksiyonları beraberinde irdelemek gerekir. Uygulanan tedaviler arasında davranışçı yöntemler, ilaç tedavileri, pelvis taban kaslarını güçlendiren egzersizler ve gerekirse ameliyatlar sayılabilir. Biz ameliyat yapmadan önce ameliyatsız yöntemlerin denenmiş olmasına önem veriyoruz. Her idrar kaçırma sorununda ameliyat yapılması uygun değildir. Eğer, pelvis taban kaslarında gevşeme mevcutsa öncelikle pelvik taban kaslarını güçlendiren egzersizlerle başlamak gerekir. Eğer başarılı olunamazsa ve pelvik taban kaslarına ilaveten idrar tutma mekanizmasında gevşeme varsa o bölgeyi güçlendiren ameliyatlar yapılabilir. Eğer sıkışarak idrar kaçırma varsa, çoğunlukla mesanede baskılanamayan anormal kasılmalar görülebilmektedir. Bu durumlarda mesaneyi gevşetici ilaçlar kullanmak gerekir. Eğer sıkışma ve stres tip idrar kaçırma birlikteyse, yani karışık tip idrar kaçırma varsa, yine ilaç tedavisiyle başlamak lazım. İlaç tedavisine elektriksel uyarım tedavileri ve fizik tedavi eklemek gerekebilir.

Gülşen: Tedavinin şekli neye göre belirleniyor?

Doç. Dr. Uğur Yılmaz: Tedavinin şekli öncelikle idrar kaçırma tipine göre değişmektedir. Burada ürodinamik incelemenin önemi çok büyüktür. Tam anlamıyla genital muayene yapmak gereklidir. Biz burada nörolojik muayeneyi de ekliyoruz. Genital bölge duyusu ve o bölgeye ait refleksleri mutlaka değerlendirmek lazım. Gerekirse ileri seviyede nörofizyolojik incelemeler yapmak lazım. Bunlar ne yazık ki her merkezde yapılmıyor. Ürodinami testi yapılmadan eğer aşırı aktif mesane tablosu varsa öncelikle bir tedavi denenebilir. Eğer tedaviden fayda görülürse, ürodinami yapılmadan da devam edilebilir. Ama, karışık tip idrar kaçırma veya stress tip idrar kaçırma sebebiyle ameliyat düşünülüyorsa mutlaka ürodinami yapmak lazım. Bir de hastanın durumuna göre de tedavi şekli değişir. Hastanın yaşı, fizik durumu ve beklentileri çok önemli tabii ki.

Gülşen: İlaçla tedavi yöntemini ne kadar uygulamak gerekiyor?

Doç. Dr. Uğur Yılmaz: İlaç tedavisini çok uzun süre uygulamak gerekebiliyor. Hatta bazı ilaçların ömür boyu kullanılması gerekebilir. Bu bilgileri hastayla mutlaka paylaşmak lazım. Eğer ilaç tedavisi ile uzun süre iyileşme sağlanmışsa, bir ara ilaç kullanmadan sıkıntılar tekrar gözden geçirilebilir. İlaç kullanırken pelvik kas rehabilitasyonu yapılmışsa, ilacı kesip rehabilitasyonun etkili olup olmadığını değerlendirmek uygun olabilir.

Gülşen: Egzersiz tedavisi nedir ve ne işe yarar?  

Doç. Dr. Uğur Yılmaz: Özellikle pelvik taban kaslarında gevşeme varsa hastaya Kegel egzersizleri denilen egzersizleri öneriyoruz. Temel olarak pelvis taban kaslarının güçlendirmesi amaçlanıyor bu egzersizlerde, fakat egzersizlerin anlaşılması bazen güç olabiliyor. Böyle durumlarda, “biofeedback” tekniği dediğimiz tekniği kullanarak hastalara pelvis taban kaslarının nasıl kasılması gerektiğini öğretiyoruz. Bu egzersizler ile etkili tedavi sağlanabiliyor. Bu gibi durumlar da tedavi sona erse dahi hastaların egzersizlere devam etmelerini öneriyoruz. Egzersizlerin idrar tutma etkisinin yanı sıra cinsel fonksiyonlarda da olumlu etkilerinin olduğu biliniyor. Ayrıca diğer pelvik organların sarkmalarını engellediği biliniyor. Bu sebeple de Kegel egzersizlerini sıklıkla uygulamayı tavsiye ediyoruz.

Gülşen: FES tedavisi nedir? Ne işe yarar ve ne kadar süre ile yapılır? 

Doç. Dr. Uğur Yılmaz: Fonksiyonel Elektrik Stimulasyon (FES) düşük doz elektrik akımları ile pelvis taban kaslarını kuvvetlendirmek için kullanılan bir yöntemdir. Genellikle haftada 2 kez her seansı 20–30 dakika süren 6–8 haftalık süreyle yapılır. Bazı durumlarda mesane içerisine de uyarılar verilmektedir. Temel olarak mesane etrafındaki kasların gücünü artırmak ve aynı zamanda mesane kasının uyarılabilirliğini azaltmak amacıyla FES kullanılmaktadır. Elektrik akımı rahim ve mesane kaslarını aralıklı olarak kasarak kuvvetlendirir ve istem dışı kasılmalarını önler. Her tip idrar kaçırma da başarı sağlanabilmektedir. Fes tedavisi pelvik organ sarkmalarında, gebelikte, vajinal atrofi, vajinal enfeksiyon, kardiak aritmi ve kalp pili olanlar da “uygulanmamaktadır”.

Gülşen: Manyetik sandalye tedavisi nedir?

Doç. Dr. Uğur Yılmaz: Manyetik sandalye pelvis kaslarını belli aralarla manyetik alan ile uyaran özel bir sandalyedir. Hasta sandalyede 20 dakika süreyle giysileri ile oturur. Her tip idrar kaçırmada etkili olduğu gösterilmiştir. Haftada 2 kez 8–10 hafta uygulanmaktadır. Manyetik sandalye tedavisi “kalp pili olan hastalara, spirali olanlara ve ciddi kalp ritim bozukluğu olanlara uygulanmamaktadır”. İdrar kaçırma problemi yanında orgazm problemlerinde, gaz, gayta kaçırmada, kronik pelvik ağrıda da manyetik sandalye tedavisi uygulanmaktadır.

Gülşen: Ameliyat dışında uygulanan tedaviler de başarı neye bağlıdır.

Doç. Dr. Uğur Yılmaz: Bu tedavilere başlamadan önce hastaya fonksiyon bozukluğu çok iyi anlatılmalıdır. Yaşam biçimini, sıvı alımı ve beslenmesini hekimin önerileriyle yeniden düzenlemesi gerekebilmektedir. Hasta pelvik taban egzersizlerini gerekirse feedback yöntemi kullanarak hekim kontrolünde öğrenmelidir ve daha sonra bu egzersizleri yaşamının bir parçası haline getirmelidir. Bu tip tedavilerde başarı hasta uyumuna ve motivasyonuna bağlıdır.

Gülşen: Ameliyat hangi durumlarda yapılır ve yapılma amacı nedir? Yapılan ameliyatlarda başarı oranı nedir? 

Doç. Dr. Uğur Yılmaz: Ameliyatlarda amaç sarkmış idrar torbası ve idrar yolunu normale döndürmek, rahimde sarkma varsa bunu düzeltmek ve genital bölge kaslarını daha güçlü hale getirmektir. Eğer stres tip idrar kaçırma varsa ve bazı karışık tip idrar kaçırma durumlarında idrar tutmayı sağlamak için ameliyat yapmaktayız. Kegel egzersizleri gibi ameliyatsız yöntemler faydalı olmadığı zaman da ameliyat yapmak gerekebilmektedir. Sıkışarak idrar kaçırma durumunda genellikle ameliyat önermiyoruz. Bu sebeple çok iyi bir ürodinamik inceleme ameliyat öncesi şarttır. “Eğer mesane sarkması var ama idrar kaçırma yoksa”, bu durumlarda yapılan düzeltme ameliyatlarından sonra “idrar tutamama görülebilmektedir”. Dolayısı ile genital organ sarkması ve idrar tutma mekanizmalarının birlikte ele alınması lazımdır. Ameliyatlar kişiden kişiye değişikler gösterebilmektedir. Eskiden yapılan ameliyatlar düşük başarı oranları nedeniyle terkedilmiştir. Biz kliniğimizde en sık ön, arka duvar onarımları ve bunlarla birlikte stres tip idrar kaçırma varsa idrar yolunun altına yerleştirilen bandlarla ameliyatlar yapmaktayız. Yapılan bu tip ameliyatlarda başarı oranları %90–95 arasında değişmektedir. Ameliyatlardaki başarı oranlarını olumsuz etkileyen en önemli neden daha önce ameliyat geçirmiş olmasıdır. Bu nedenle hasta çok iyi değerlendirilmeli ve en uygun operasyon seçilmelidir.

Gülşen: Tedaviler yapılırken ne kadar süre ile cinsellik yaşanmamalıdır? 

Doç. Dr. Uğur Yılmaz: Eğer ameliyat dışı yöntemler uygulanıyorsa hastanın cinsel aktiviteye devam etmesinde sakınca yoktur. Ama ameliyatlardan sonra 4–6 hafta cinsel aktivite kısıtlamamız oluyor. 

Gülşen: Pelvis organ sarkmaları nelerdir ve hangi organlar sarkabilir? 

Doç. Dr. Uğur Yılmaz: Pelvis organ sarkması terimi pelvis içindeki idrar torbası, kalın barsak, ince barsaklar ve rahmin vajene doğru sarkması için kullanılır. Bazı ileri durumlarda bu organların sarkışı ile vajen dışarı dönmektedir. İdrar torbası, kalın barsağın son kısmı (rektum), rahim ya da rahmi alınan kişilerde vajen kubbesi, ince barsaklar ve ileri vakalarda bu organların hepsi birden vajenin dışa dönerek sarkabilir. 

Gülşen: Sarkma nasıl anlaşılır? Sarkma olduğunda hangi şikayetler görülür?

Doç. Dr. Uğur Yılmaz: Hastalar genellikle tuvalet yaptıktan sonra temizlenirken kitleyi hissedebilirler; ayrıca, idrar kaçırma ve kabızlık olabilir. Bazı durumlarda idrar kesesini tam boşaltamama da olabilir. Bazen büyük abdest veya gaz kaçırma, parmakla vajenden iterek büyük abdest yapma da görülebilir. Vajinal gevşeklik nedeniyle cinsel ilişki sırasında hissedememe, partner hoşnutsuzluğu ve orgazm problemleri olabilir. İlişki sırasında ağrı olabilir. İlişki sırasında idrar veya gaz kaçırma olabilir.

Gülşen: Sarkmanın nedenlerinden bahseder misiniz? 

Doç. Dr. Uğur Yılmaz: Sarkma birçok sebebe bağlı olabilir. Genetik faktörlerin de önemli olduğu gösterilmiştir. Gebelik ve doğum, menopoz, şişmanlık, astma ve bronşit gibi akciğer hastakları, kabızlık, ağır işlerde çalışma, ağırlık kaldırma ve pelvik organlarla ilgili ameliyat geçirmiş olma önemli sebepler arasında sayılmaktadır. 

Gülşen: Sarkmalardan korunmak için ne yapılması gerekir? 

Doç. Dr. Uğur Yılmaz: Özellikle şişmanlık, ağır iş yapma veya ağır kaldırmanın önüne geçilmelidir. Öksürük ve kronik akciğer hastalığı önemli sebeplerden olduğu için sigara içilmemesi önerilir. Kabız kalınmamalıdır. Gebelikler doktor kontrolünde olmalı, doğum mutlaka uzman hekim tarafından yapılmalı ve doğumu zorlaştıracak herhangi bir risk faktörü varsa hasta fazla bekletilmeden sezaryen yapılmalıdır. Bu arada spor yapmak, genel vücut sağlığına dikkat etmek ve Kegel egzersizleri sarkmadan korunmak için çok önemlidir.

Gülşen: Sarkma tedavisinde amaç nedir?

Doç. Dr. Uğur Yılmaz: Tedavi yaparken üç sistemi, yani mesane, barsak ve cinsel fonksiyonlarının hepsini birden ele almak lazımdır. Mesane ve işeme fonksiyonları çok iyi değerlendirilmeli ve anatomik düzeltme yaparken ilave sorunlar çıkarmamak lazımdır. Ayrıca barsak fonksiyonların düzeltilmesi de önemlidir. Sarkma tedavisi yapılırken cinsellikle ilişkili problemlerin ortadan kaldırılması da amaçlanmalıdır.

Gülşen: Sarkma tedavisi hakkında bilgi verir misiniz? 

Doç. Dr. Uğur Yılmaz: Ameliyat yapılamayacak yaşlı hastalarda peserler kullanılmaktadır. Daha genç hastalarda ameliyat yapılmaktadır. Ameliyatlar vajen yoluyla veya karından ya da hem vajen hem de karından yapılmaktadır. İlk ameliyat doğru tanı ve seçimle yapılmazsa ikinci operasyonda başarı şansı azalmaktadır; bu sebeple ameliyat seçimi çok önemlidir. Karından yapılan ameliyatlarda başarı oranı uzun dönemde % 90, vajenden yapılan ameliyatlarda % 70 civarındandır. Her ikisinde de ikinci kez ameliyatlarda başarı oranı düşmektedir.  

Gülşen: Doğumdan sonra kadınlar da cinsel isteksizlik problemleri olabiliyor. Bunun sebepleri nelerdir ve ne yapılması gerekir?  

Doç. Dr. Uğur Yılmaz: Doğum sırasında pelvis kaslarında ve bu bölgeye giden sinirlerde bozulma olabilmektedir. Bu sebeple hissediş bozulmaktadır. Bir süre sonra hissediş yerine gelse de kasılma gücü azaldığından pelvis taban rehabilitasyonuna, mesela Kegel egzersizlerine, erkenden başlamak ve etkili uygulamak gerekir. Bazı ileri vakalarda vajinal rekonstrüksiyon gerekebilir. Böyle durumlarda detaylı bir muayeneden sonra operasyonla vajen eski formuna getirilir.

Gülşen: Tıptaki son gelişmelerden bahseder misiniz? 

Doç. Dr. Uğur Yılmaz: Son yıllarda idrar kaçırma ile ilgili operasyon teknikleri daha da rafine edilmiş ve yeni üretilen bandlar kullanarak hastalara daha az sıkıntı veren ve çabuk rahatlama sağlayan, uzun dönemde etkili sonuçları olan amaeliyatlar geliştirilmiştir. Bunun yanında, kadın cinsel fonksiyonları hakkındaki bilgilerimiz armaktadır. Eskiden sinir sistemi ile ilgili yeterli değerlendirme yapılamazken son yıllarda genital bölgeye giden sinirlerle ilgili çok detaylı analizler yapılabilmekte ve pelvis taban rehabilitasyonu ile elde edilen başarı çok daha objektif takip edilebilmektedir. 

---

YAZAR HAKKINDA BİLGİ

Gülşen Kaş 1975 İstanbul doğumlu. Anadolu Üniversitesi AÖF  İşletme mezunu. İndigo Türkiye ile 2005 yılında tanıştı. Uzun yıllardır sağlıkla ilgili araştırmalar yapıyor. Dünyayı gezmek ve farklı kültürleri tanımak istiyor. Özgürlük herkes gibi onun içinde çok önemli. Detaylı Bilgi

---

Daha hızlı internet ve sayfaların en iyi görüntüsü için alttaki kutuya tıklayarak Firefox’u yüklemenizi tavsiye ederiz.

Gönüllülük ilkesiyle yürütülen İndigo Dergisi’ne katkı sağlamak isterseniz reklamlarımıza tıklayabilirsiniz.

Tanrının Zerrecikleri

Manyetik Kent Manisa

Mars’a Yaklaşan Meteor

1 YTL Ver 1 Film Çekeyim

Kuantum Sıçraması

“Şekilsel” Türbanın Yozlaşması

Client ile Yüzde Yüz Müşteri Memnuniyeti

Türk Dil Yurdu Projesi

Fransa’nın Kuzey Şehri "Lille"

İndigo Nörolojisi

Okul Öncesi Eğitim Kurumlarında Ahlâk

Futbolcu Robotların Büyük Gösterisi

Açmazlarda Özgür Seçimler 

Sylvia Plath

İndigoların Gizli Dünyası

Zamanı Böldük ‘Yeni Yıl’ dedik

Savaş

Bir Kente Ait Olmak-2

Nasıl Görmek İstiyorsanız O Şekilde Bırakınız

Bu Gerçek Sevgi Mi?

En Son Ne Zaman Doğdun?

Sevgiliye Mektuplar

Düşlerimdeki Yaşam - 6

Bir Gül’ün Yaprakları

Pasur!

Korku Tüneli

Acı Kahve, Kar ve Tarçın

Arka Sokaklar

Rhiannon

Bizim Kavgamız

Okyanus

Bahane

denemelerneyseo

Diğer Sen