Haber: Gizem Şıvka Pideci 

Kültür ve Sanat Haberleri, Eylül 2007

Heykellerin Üstadı

Tankut Öktem

İzmir’e araba ile gidenler Manisa çıkışındaki Kuvayi Milliye Anıtı’nı mutlaka görmüşlerdir. Kastamonu Şerife Bacı Heykeli, Çanakkale Şehitlikleri ama en önemlisi Time’a kapak olan Ankara Kara Harp Okulu Harbiyeli Anıtı...

Yolunuz düşerse Afyon Kocatepe Şehitliği’ndeki Atatürk’ün gözlerine bir bakın, bakabilirseniz tabii! Çünkü o kaygılı gözler savaşın tam ortasındaki düşünceleri yansıtmış. Bunların hepsi Prof. Dr. Tankut Öktem’in heykellerinden bazıları. 

‘Ya bize öğretilen sanatçı kimliğine bürünecektim ya da kendimi sanata verecektim’ diyecek kadar sanatına saygılı. 2050 yılına kadar dolu olduğunu saklamayacak kadar da diğer heykeltıraşlardan farklı olduğunun farkında. Atölyesine gelenleri, ekibinin yanı sıra İsmet İnönü, Atatürk, Nazım Hikmet Ran gibi ‘ünlü’ heykeller karşılıyor. Dünyaya, Türkiye’ye, sanata bakışını; insana huzur veren evinin yemyeşil bahçesinde gerçekleştirdik.

Röportaj: Gizem Şıvka Pideci 

Gizem: Heykeltıraş olana kadar nasıl nasıl bir ömür geçirdiniz? 

Tankut Öktem: 1940’ta Konya’da doğdum. 7 yaşına kadar çocukluğum Muş’ta birçok damızlık hayvanın bakıldığı bir merkezde geçti. Bir çocuğu ilk defa üç yaşındayken gördüm. Muş’taki çocukluk dönemimde tüm arkadaşlarımın hayvan olduğunu düşünürsek, gerçek bir hayvan dostu ve doğa aşığı oldum. Bu nedenle hâlâ yüzlerce hayvanımla birlikte yaşadığım Gemlik-Küçük Kumla’daki atölyemde sanat hayatımı sürdürmekteyim. 

Lise öğrenimimi İstanbul’da tamamladım. Sanatçı olma tutkumdan bir süre vazgeçmek zorunda kaldım. Çünkü babamın ‘sanatçı olduğun taktirde aç kalırsın’ telkini vardı.  

Peki sonra sanat tutkunuzun peşinden nasıl gitmeye karar verdiniz?

Tankut Öktem: Esasen iki yaşında resme, üç yaşında heykel yapmaya başladım. Sanata yönelmem, sanatçı olmak istemesine karşın Atatürk idealleri adına ilk Türk veterineri olmayı yeğleyen annemin sayesinde olmuştur. 

60 ihtilali öncesinde gençleri iktidara karşı eyleme sürükleyen olayların sonucu üst üste sınıfta kaldım. Lise 2’den son sınıfa geçenleri alan ve Bahaus ekolüne* uygun olarak eğitim veren Devlet Tatbiki Güzel Sanatlar Yüksek Okulu (DTGSYO) Seramik Bölümü’ne yazıldım. Seramik sanat eğitimi aldım. Babama rağmen sanat hayatıma böylelikle adım atmış oldum. Öğrencilik yıllarımda birçok yarışmada birincilikler ve dereceler almam beni cesaretlendirdi. Heykeltıraş olan hocam Hakkı Karayiğitoğlu’ndan aldığım eğitim ve verdiği cesaret ile seramikçilik yanısıra heykel çalışmalarını sürdürdüm. 

Seramik ile heykelin mesleki anlamında farkı nedir?       

Tankut Öktem: Özünde heykelle aynı endişeleri taşıyan seramik ile heykel arasındaki tek fark, seramiğin zaman zaman dekoratif unsurlara yer vermesidir. 

 Heykeltıraşlığa modern eserlerle başlamışken şu anda daha çok figüratif çalışıyorsunuz? Bu değişikliğe ne sebep oldu? 

Tankut Öktem: 1973’e kadar çağdaş modern heykeller yaptım. Hâlâ zaman zaman aynı çizgideki çalışmalarımı sürdürmekteyim. Figüratif çalışmalarıma ise 1970’li yıllarda para kazanmak amacıyla başlamıştım.

1973’ten sonra ise Atatürk Devrimciliği, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş öyküleri, Balkanlar, Çanakkale ve Milli Mücadele içerisinde yaşananlar beni gerçek bir yurtsever olarak çok etkiledi. 1973’ten sonra ifadeyi ön planda tutan çağdaş kompozisyonlar içinde çok figürlü anıtlar yapmayı kişiliğime daha uygun buldum. Figüratif anlamda Türk heykelciliğine değişik bir boyut kazandırdığımı zannediyorum.  

Birçok eserinizin olduğunu biliyorum ama bazı heykeller var ki çok aşina olmama rağmen yaratıcısının siz olduğunu bilmiyordum. Bu durum sizin tercihiniz mi? Sanatçıya verilmeyen önem mi yoksa bizim ilgisizliğimiz mi?

Tankut Öktem: Gelecekte herkesi şaşırtacak sayıda eseri gerçekleştirdim. Time’a kapak olan Ankara Kara Harp Okulu anıtımda 700’den fazla figür yer almaktadır. Bini aşkın sayıda heykel yaptım ve yapmaya devam ediyorum.             

Tanınma meselesine gelirsek. Hakkettiğim kadar tanınmamamın birinci nedeni, basının gerçek sanata yeterince ilgi duymaması. İkinci nedeni ise benim mütevazı yaşamımdır. Yurtiçinde birçok önemli eseri olan biri olmama karşın yurtdışında daha çok tanınıyorum.

Time’dan başka yurtdışında ses getiren diğer çalışmalarınızdan bahseder misiniz?

Tankut Öktem: 1988’de Kore’deki Seul Olimpiyatları nedeniyle Kore Hükümeti’nin isteği ile sanat olimpiyatı içinde yarıştırmak için seçtiği 160 heykeltıraştan biri oldum.  Eserim başarılı buldu ve diğer başarılı 10 heykelle birlikte Kore’ye dikildi.

1991’de Stuttgart’ta Ortak Pazar ülkelerinden gelen heykeltıraşlar ve Almanya’dan katılan sanatçıların arasında eserim en başarılı eser seçilerek Stuttgart-Böblingen’e dikildi.

Libya’ya yaptığım bir eser, kurulmakta bulunan bir şehrin meydanına dikildi. Şehrin yapımı halen sürmektedir. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde çok sayıda anıt ve eserim bulunmaktadır. 

Sizinle ilgili haberlere baktığım zaman genelde siyaset ve askeri alanda heykellerinize rastlıyorum. Bunun özel bir sebebi var mı?

Tankut Öktem: Benim derin saygı duyduğum bazı kavramlar vardır; yurdu ve halkı için yaşamını feda edenler, milli mücadelede fedakarlıkları anlatılamayacak kadar çok olan Türk kadınları, halkın mutluluğu için el ele verebilen işçi - köylü ve aydınlar!

Gelecek nesiller için yaptığım anıtlarda benim askeri ve siyasi mesajlar veren biri olduğum zannedilmektedir. Esasen ben gerçek bir yurtsever ve iyi bir sanatçı olarak geleceğe kalmak istemekteyim. 

 Peki son günlerde haberi çıkan Amasra'ya Barış Akarsu heykeli armağan etmeniz konusu?

Tankut Öktem: Son yıllarda sanatçı tanımına giren insanlar yerine bu tanıma hiç uymayan kişileri bizlere sanatçı diye yutturmaya çalışıyorlar. Barış Akarsu; görünümü, ahlaki nitelikleri ile örnek oluşturan ve yorumlarıyla çok önemli iki sanatçımızı bizlere tekrar yaşatan birisiydi. Dolayısıyla bir anlamda doğru sanatçıları ödüllendirmek adına sevgiyi ve dürüstlüğü anıtlaştırmak için doğduğu yere Amasra’ya heykelini yapıyorum. 

Atölyenizdeki heykellerinizin modellerine baktığım zaman bir tezatlık gözüme çarptı. Necip Fazıl Kısakürek ve Nazım Hikmet Ran'ın yanyana olması. Eminim bu fikirde anlatmak istediğiniz birşey vardır.

Tankut Öktem: Nazım Hikmet te, Necip Fazıl da benim için olağan üstü iki şairdir. Biri yurtsever ve toplumcu diğeri ise inancı adına eserler vermiştir. Onların başarısını hepimizin takdir etmesi gerektiğini anlatmak için yan yana sergiledim. 

Devlet Sanatçısı Prof Dr. Heykeltıraş Tankut Öktem. Sizin için hangi sıfat daha anlamlı?

Tankut Öktem: Benim kullandığım tek sıfat Heykeltıraş Tankut Öktem’dir. 

Gelelim mesleğiniz ile sormak istediklerime.. Size en çok kimin heykelini yapmak haz veriyor?

Tankut Öktem: Atatürk’ün! O’nu çok iyi ifade eden bir heykelini yapmayı çok arzu ediyorum. Atatürk heykellerini çok iyi yaptığım söyleniyor ancak en mükemmeline ulaşamadım. Uğraşıyorum! 

Şahsi olarak veya fikren sevmediğiniz birisinin heykelini yapmak nasıl bir his? Kendimi düşünüyorum da sevmediğim bir kişinin resmine bakmak, gozü kaşı ile uğraşmak stres yaratan bir unsur olabilirdi.

Tankut Öktem: Sanatsal açıdan heykelini yaptığım kişinin kim olduğunu düşünmeden yapabileceğimin en iyisini yapmaya çalışırım. Şimdiye kadar ülkemin ve halkımın düşmanı sayabileceğim bir kişinin heykelini yapma teklifi gelmedi. 

Bir kişinin yüzünü şekillendirmek için fotoğrafı yeterli oluyor mu? Örnek vermek gerekirsek vesikalık resmi olan birisinin kahkaha atan bir heykelini yapabilir misiniz?

Tankut Öktem: Yapabilirim, ancak mükemmele ulaşmak için canlı modele ihtiyaç vardır. 

Her yerde Atatürk büstleri görmekteyiz. Bazılarının Atatürk olduğunu anlamak bile zor. Bu Atatürk büstü yoğunluğu sizce gerekli mi?

Tankut Öktem: Hitler, Mussolini, Stalin, Mao, Franko gibi otoriter liderlerin yanısıra Gandi, Cinnah gibi birçok önemli liderin neredeyse unutulduğu dünyamızda, Atatürk; ülkemizde her vesile ile her gün daha iyi anlaşılan ve büyüyen bir liderdir. Atatürk, ulus olarak çağdaş uluslar düzeyine ulaşabilmemiz için devrimleriyle bize yol gösterici niteliğini koruyan, içimizde yaşayan ve demokratik laik cumhuriyetimizin tek simgesi olan birisidir. O’nun heykellerini insanlar mecburiyetten değil, isteyerek yaptırmaktadırlar. Temsil edemeyecek, niteliksiz, benzemeyen ve sanat eseri sayılmayacak heykel ve büstlerinin yaptırılmaması gerektiğini savunanlardanım. 

Atatürk'e ait birçok heykeliniz var. “Artık Atatürk'ün yüzünü çok iyi biliyorum, gözü kapalı yapabilirim” diyebilir misiniz?

Tankut Öktem: Hala yaptığım heykellerde birçok eksiğimi ve hatamı gören ve bunu düzeltme gayreti içerisinde olan bir sanatçıyım. Tüm sanat hayatım kendimi aşmaya çalışmakla geçmektedir. 

Samimi cevap vereceğinize inanarak soruyorum. Kendinizin heykelini yapabilir misiniz? Kendi resmini yapan ünlü ressamlar gibi.

Tankut Öktem: Yüzümü birçok eserimde zaman zaman kullandım. Heykelimi; kendimi heykeli yapılacak kadar değerli bulduğum zaman yapacağım. Kendi heykelini yapan çok sanatçı vardır. Mikelangelo, Rafael, Rambrandt gibi... 

Salvador Dali'nin müzesine gitmiştim. Ressam, müzenin yapımında bizzat çalışmış hatta kendisinin gömüleceği yeri bile ayarlamış. Yatacağı yerden görebileceği kendi eserlerinden oluşan resimleri bile seçmiş. Heykeliniz yapılacak olsaydı nasıl bir heykel olmasını isterdiniz? Nereye konmasını istersiniz?

Tankut Öktem: Bu soruyu ben de bir ara kendime sormuştum. Yaşamakta olan veya olmayan, görmekten her an mutluluk duyabileceğim ve özlediğim tüm yakınlarım, akrabalarım, arkadaşlarım, çalışanlarım ve takdir ettiğim herkesin portrelerinin yer aldığı ve benim de içinde büstümün olduğu gerçek bir sanat sanat eserinin altında gömülmek isterdim. Böylelikle kendimle beraber sevdiğim herkesi yaşatmış olurdum. 

* Bauhaus: Mimaride olduğu kadar endüstriyel tasarım ve şehir planlama gibi konularda yenilikler getirmiş, yeni bir mimari akım yaratarak, sanatın tüm dallarını etkilemiş eğitim sistemi. Bauhaus'a göre mimarlık, ressamlık, heykeltraşlık ve zanaatkarlık içiçe olmalıydı. Mimar Walter Gropius; sanatçıyı, zanaatkârın yücesi olarak görürdü. (Kaynak: Vikipedi)

“Hippie”ler Yeniden Doğuyor

Heykellerin Üstadı

Suların Çekilmesiyle Gelecek Kıyamet

Nazca Çizgilerinin Sırrı

Kadının Adı

'Engel'lenemeyen Çocuklar

Pembe Hayatın Kaldırım Serçesi

Gençlik ve Ergenlik Şeytanları

Yeni Dünya Düzeni ve Terörizm

Baş Dönmesi Hayatı Zorlaştırıyor

Anti-Yaşlanmanın Vitaminleri

Beyin Sağlığı İçin Öneriler 

Kelaynaklar Göç Yolunda

Yüzylların Uyuyan  ilçesi: Lice

Her Şeyin Teorisi Bir Mi?

Atatürk’ten Öğrendiğim Bir Şey Var

Hala, Her Yerde, Dönüyorsun...

Dijital Magandalık 

Gömürgen’de 14 Gönüllüyüz! 

"The Secret" Hatalarına Çok Yönlü Bir Bakış

Alfred Adler, İnsan Çabalarının Temeli; Yetersizlik Duyguları

Tanıdık Yabancı