Deprem ve Çocuklarımız

Deprem kuşağı üzerinde bulunan ülkemiz çeşitli depremlerle defalarca sarsıldı. On yedi Ağustos depremi pek çoğumuzu derinden etkiledi. Bu depremleri yaşayan bir eğitimci olarak, çocuklarımızı bu konuda yeterince eğitip, eğitmediğimiz üzerinde düşünmeye başladım. Bu amaçla deprem konusunda incelemeler yaptım. Amerika Birleşik Devletleri’nde bu konuda çalışan çeşitli kurumların adreslerini temin ettim. Bu adreslerle yazışmalar gerçekleştirdim.

Ulusal Acil Durum Yönetim Kurumu (Federal Emergency Management Agency-FEMA), kendilerine bulunduğum talebe cevap vererek, Ulusal Fen Öğretmenleri Birliği (National Science Teacher Association-NSTA) ile beraber deprem konusunda geliştirmiş oldukları çeşitli bilgi ve kaynakları bana yolladılar. Araştırmalarım sonucunda, elimde bulunan konu ile ilgili diğer kaynakları da birleştirerek okulöncesi dönem çocuklarına yönelik deprem bilincini arttırma amaçlı eğitici bir dizi etkinlik geliştirmeyi hedefledim.

Böylelikle, anasınıfı çağı (6 yaş) çocuklarının deprem konusu ile ilgili bilinç düzeylerini arttırma amaçlı etkinlikleri içeren bir paket program geliştirdim. Programın adı Deprem Bilincini Arttırma Programı-DEBAP olarak belirlenmiştir. Bu program, tedavi edici nitelikte değil, eğitim amaçlı ve deprem konusu ile ilgili bilinçlenmeyi arttırmaya yöneliktir. Bu çalışma, bundan sonra yapılacak çalışmalara katkı sağlayacaktır görüşündeyim. Burada yer alan etkinlikler ileride yapılacak çalışmalarda daha da genişletilebilir.

Earthquakes-A teacher’s package for K-6 grades (Depremler-Anasınıfı-6. sınıflar için öğretmen paketi) adlı kaynakta deprem, kayalarda bulunan enerjinin açığa çıkmasıyla dünyanın aniden, hızla sallanması olarak tanımlanmaktadır. Deprem yağmur gibi doğal bir olaydır. Depremler milyonlarca yıldır olmaktadır. Dünya yüzeyinin sürekli hareketi nedeniyle depremler olur. Bu hareket kayalardaki enerjiyi açığa çıkarır. Depremler hafif, orta, şiddetli olabilirler. Dünyanın kaya tabakası büyük parçalardan oluşmaktadır. Bu parçalar yavaş ama sürekli hareket halindedirler. Bazen yavaşça ve fark edilmeden hareket ederler, bazen de bu parçalar birbirine kilitlenirler. Parçalar arasında biriken enerji aniden açığa çıkabilir. Bu ani enerji açığa çıkışı dünyada dalgalar halinde yol alır ve dünyanın yüzeyindeki insanlar o sırada bir deprem yaşar. Depremler genellikle kısa sürer. Uzun depremler çok sık olmaz ama depremi yaşayanlara süre uzun gelir. Deprem konusuna yönelik eğitimlerde, çocukların soru sormalarını, korku ve endişelerini tartışmalarını sağlamak yararlıdır. Pek çok “Ama ya...?” türü sorular sorabilirler. Bir yetişkin olarak tüm sorulara cevap verme zorunluluğunda değilsiniz. Çocukların birbirleriyle tüm sınıf olarak tartışmalarını sağlayın. Böylece duygularını ifade edebilecekler ve kazandıkları yeni yeteneklerin farkına varabileceklerdir.

Anne Çocuk Eğitim Vakfı-AÇEV tarafından hazırlanan Öğrencilere yönelik afet sonrası psikolojik destek programı öğretmen el kitabı adlı kaynakta, deprem ile ilgili şu bilgilere rastlanmaktadır; ülkemiz en etkin deprem kuşaklarından birinin üzerinde bulunmaktadır. Deprem Bölgeleri Haritası’na göre, yurdumuzun %92’sinin deprem bölgesi içerisinde olduğu, nüfusumuzun %95’inin deprem tehlikesi altında yaşadığı, büyük sanayi merkezlerinin %98’i ve barajların %93’ünün deprem bölgesinde bulunduğu görülmektedir. Son 58 yıl içerisinde depremden ülkemizde 58.202 kişi hayatını kaybetmiş, 122.096 kişi yaralanmış ve yaklaşık 411.465 bina yıkılmış ya da ağır hasar görmüştür.

National Geographic Türkiye Nisan 2001 kuruluş özel sayısı’nda deprem konusu ile ilgili rastlanan oldukça geniş bilgiler arasında şunlar göze çarpmaktadır; Londra Imperial College tarihteki depremler uzmanı Nicholas Ambraseys, MS 1. yüzyıldan başlayarak Marmara Bölgesi’nde büyüklüğü 7 ve daha fazla 40 tane depremin olduğuna dikkati çekiyor. İstanbul 1509 ve 1766 depremleriyle ağır hasarlar almıştır.

İstanbul Valiliği tarafından oluşturulan Deprem ve İstanbul adlı kaynakta, deprem konusunda bilgi eksikliğinin beraberinde önlem alma eksikliğini de getirdiği, depremden kaçılamayacağı ancak onunla beraber yeterli eğitim ve önlemle yaşanabileceğinden söz edilmektedir. Evlerdeki eşyaları deprem sırasında zarar vermeyecek şekilde düzenlemenin ip uçlarına değinilmektedir; örneğin, kütüphane, dolap ve raflar duvara sabitlenmeli; ağır çerçeveli tablo ve aynalar yatak, sandalye ve koltuklardan uzağa yerleştirilip, duvara sabitlenmeli; yataklar cam kenarı ve asılı eşyalardan uzaklaştırılmalı; kalorifer radyatörü, kombi, avize gibi araçların duvar bağlantıları sağlamlaştırılmalı; evde yangın söndürme aleti bulundurmalı ve nasıl kullanılacağı öğrenilmeli; deprem çantası oluşturmalı ve kolaylıkla ulaşılabilecek bir yerde bulundurulmalı gibi önlemler hatırlatılmaktadır. Sınıfta yaşanacak bir deprem sırasında, yerde sıranın yanında yan yatarak cenin pozisyonu almak (bebeğin anne karnındaki duruş biçimi), ellerle başı ve boynu korumak, sıranın ayaklarına tutunmak, yüzü pencere ve camlardan uzak tutmak önerilmektedir. Depreme dayanıklı olarak inşa edilmiş mekanlarda ise çelik masa veya kalın ahşaptan yapılmış bir masanın altına saklanılabilir. Böylelikle başa düşecek eşyalardan korunmuş olunur.

Depremin psikolojik etkilerinden nasıl kurtulabiliriz? adlı kaynakta Ö. Köknel şu noktalara değinmektedir; deprem gibi bir doğal afeti yaşayan insanların ruh sağlıkları geçici olarak bozulabilir. Ancak anlayış, destek, yardım, yapıcı yaklaşımlar, gelecekle ilgili amaç, beklenti ve umutlara sahip olabilmek iyileşme sürecini hızlandıracaktır. Depremi yaşamış ve bu olaydan etkilenmiş ancak ana-babası ve yakınları hayatta kalmış olan çocuklara ilgi ve anlayış göstermek önemlidir. Çocuklara sarılmak, onları dinleyip, sorularına cevap vermek, beslenme ve dinlenmelerine özen göstermek, arkadaşlarıyla beraber oyun oynamalarını sağlamak, deprem ile ilgili bilgilerini arttırmak bu olayla başa çıkmalarında etkili olacak yollardandır. Depremde annesini ya da babasını veya her ikisini kaybetmiş, yakınları vefat etmiş olan çocukları resmi ya da özel çocuk merkezlerine aktarmak ve psikolojik destek sağlamak yararlı olacaktır.

Türk Psikologlar Derneği’nin Depremin psikolojik sonuçlarını tanıma ve hafifletme adlı kaynağında çocuklara deprem konusunda yardım etmek için yetişkinlerin çocukları yaşanan olaylar hakkında bilgilendirmesinin, yanlış bilgi vermeden, çocukların anlayabileceği bir dille konuşmasının, doğru ve basit cevaplar vermenin, depremin ne olduğunu, nasıl oluştuğunu, depremin çocukların suçu olmadığını, depremin bir ceza olmadığını, çocuğa güven vermenin örneğin, “Seni seviyorum”, “Birlikteyiz, korkma” gibi ifadeleri sık tekrar etmenin, sarılıp, rahatlatmanın, uykudan önce çocukla daha çok zaman geçirmenin, mümkünse çocuğun yattığı yerin karanlık olmamasına gayret etmenin, gerginliği azaltıcı etkinlikler düzenlemenin çocuğun oyun oynamasına olanak sağlamak gibi, çocuğun duygularını dinlemek ve yaşadığı duyguları kabul edip normal olduğunu ifade etmek, yetişkinlerin çocuklara sabır, cesaret, yardımlaşma, problem çözmek için çaba gösterme gibi davranışlarla örnek olmasının, yetişkinlerin kendilerine rahatlamak için zaman ayırmalarının, kendi duygularını çocuklarla paylaşmalarının, çocuklara bağırıp, dayak atmamalarının önemi vurgulanmaktadır.

Türk Psikoloji Bülteni’nin 15. sayısında yer alan “Travma sonrası stres bozukluğu: Tıbbi tedavi, sağlık ve klinik psikoloji ile ilgilenen kişiler için” başlıklı çalışmada Japon Pediatrik Psikiyatri Derneği’nden M. Okuyama yetişkinlerin çocuklara felaket durumlarında yardımcı olabilmeleri için şu önerilerde bulunuyor; çocukla sık konuşmak, çocuğu anlamaya çalışmak, çocuğu duygularını anlatması için desteklemek, çocuğun yaşına uygun açıklamalar yapmak, resim çizme, oyun oynama gibi yöntemlerle çocuğun kendini ifade etmesini sağlamak, çocuğun kendini yalnız hissetmemesini

sağlamak, çocuğa onu sevdiğimizi söylemek ve duygularımızı ona mümkün olduğunca fazla göstermek, çocuğa saygı göstermek, çocuğun çevresinin güvenli olmasını sağlamak, sakin az gürültülü bir ortam yaratmak. Çocuğun duygu ve düşüncelerini dinleyip, anlamak, rahatlamasını sağlamak, olayın doğal olduğunu ifade etmek çocuğa yardımcı olacaktır.

Anne Çocuk Eğitim Vakfı-AÇEV tarafından hazırlanan Depreme Barış ile hazırlanıyoruz adlı kaynakta deprem sonrası korkmanın doğal olduğu, korkuları yenmek için konuşmanın önemli olduğu, çocuklara uykuları kaçar ya da kötü düşler görürlerse bunları yakınlarına anlatıp onlara sarılmanın vereceği rahatlıktan söz edilmektedir. Bu kaynak deprem konusunda bilinçlenme ve depreme hazırlıklı olma konusunda oldukça yararlı kaynaklardan biridir. İçindeki resimler konuyu daha da açıklığa kavuşturmaktadır.

Deprem Bilincini Arttırma Programı-DEBAP, oldukça geniş bir literatür taraması sonucu ortaya çıkmış bir programdır. Program geliştirildikten sonra, çeşitli yuva müdürlerinin, okulöncesi eğitimi öğretmenlerinin ve öğrencilerinin, alanda çalışan öğretim üyelerinin, psikologların program ile ilgili görüşleri alınmıştır.

Bu etkinlikleri yapıyorken, etkinliklere katılmak istemeyen çocuklar olabilir. Onları zorlamayın. Arkadaşlarını sadece dinleyen, gözlemleyen bir çocuk da bu etkinliklerden yararlanabilir.

Bu program, anasınıfı çağı çocuklarına (6 yaş) okulöncesi eğitimcileri tarafından rahatlıkla uygulanabilecek şekilde geliştirilmiştir. Ancak program, depremde enkaz altında kalmış veya ana ve/veya babasını ya da bir yakınını kaybetmiş çocuklara uygulanırken bir psikolog eşliğinde uygulanmalıdır.

DEBAP 10 tane etkinlikten oluşmaktadır. Bu etkinlikler sırasıyla yapıldığında, çocukların deprem konusundaki bilinç düzeyleri aktif öğrenme ve eğlenceli etkinlikler yoluyla artacaktır. Paket program kolay uygulanabilir ve maliyeti düşük bir program niteliğindedir.

Etkinlik 1, sallanalım/titreyelim başlığını taşımaktadır. Çocuklar bu etkinlikle, deprem ile ilgili kişisel deneyimlerini ifade edebilecekler, depremin etkilerini gözlemleyebileceklerdir.

Etkinlik 2, sınıf resmi oluşturalım konuludur. Bu etkinlikle depremin olası nedenleri hakkında fikir üretebileceklerdir.

Etkinlik 3, depremler farklı güçtedir ve farklı zararlara yol açarlar temasını işlemektedir. Bu etkinlikle çocuklar depremlerin farklı şiddette olduklarını anlayabilecekler, bir model inşa edip depremi ve depremin zararlarını canlandırabileceklerdir. Farklı güçteki depremlerin yapıları nasıl etkilediğini karşılaştırabileceklerdir.

Etkinlik 4, deprem haritası başlıklıdır. Bu etkinlikte, çocuklar yurdumuzun ve şehrimizin depremden nasıl etkilendiğini anlayabileceklerdir.

Etkinlik 5, deprem oyunu konuludur. Bu etkinlikte, çocukların bir deprem anında ne yapacakları ile ilgili bilgi ve deneyimleri artacaktır.

Etkinlik 6, neler olabileceğini bilelim başlıklıdır. Bu etkinlikte çocuklar deprem anında neler olabileceği ile ilgili bilinçleneceklerdir.

Etkinlik 7, sınıfta tehlike avı konuludur. Bu etkinlikte çocuklar depremin yol açabileceği tehlikeleri fark edecekler ve çevrelerini daha emniyetli hale getirme ile ilgili bilgi ve deneyimleri artacaktır.

Etkinlik 8, beraberce düşünelim temasını işlemektedir. Çocuklar bu etkinlikle acil bir durumda yanlarında bulundurmaları gereken materyaller konusunda bilgileneceklerdir.

Etkinlik 9, deprem çantası konusu ile ilgili çocukların bilgi düzeyini arttıracaktır.

Etkinlik 10, poster hazırlama başlıklıdır. Çocuklar deprem konusunda öğrendikleri ile ilgili posterler yapıp, bunları sergileyeceklerdir.

Materyaller: Kolay hareket edebilen küçük bir masa, kum/toprak dolu çukur bir kutu, kağıt tabaklar, bardaklar, küçük kutular (bina yapmak için kullanılacak)

Boğaz köprüsünün trafik sıkışıklığında sallanmasını yaşadınız mı hiç? Veya tren geçerken tren yolunun yakınında olanınız oldu mu? Nasıl titrediklerini çocukların göstermesini isteyin. Sizce deprem oluyorken dünyaya ne oluyordur? Aranızda hiç deprem hisseden var mı? Çocukların gözlem ve duygularını ifade etmeleri için zaman ayırın.

2- Çocuklara deprem sırasında ne olduğunu gösteren bir bina yapacaklarını söyleyin.

a-Küçük bir grup çocuk tabakları, bardakları ve küçük kutuları kum dolu kutunun içine birbiri üzerine dizecekler ve uzun bir yapı oluşturacaklar.

Kum/toprak neyi temsil eder? (dünyayı veya bulunduğumuz, yaşadığımız yer/şehir)

Materyaller: Kağıt, kalem, pastel boyalar, makaslar, sınıf resmi için büyük bir tabaka kağıt.

1- Her çocuğun dünyayı temsil eden büyük bir çember çizmesini isteyin ve onu hareket ettirecek içinde ne olabilir konusu ile ilgili bir resim çizmelerini isteyin. Her çocuğun çiziminin hikayesini/açıklamasını yazdırmasına yardım edin.

2- Sınıf resmi oluşturmak için her çocuk çizimini kesip, büyük kağıdın üzerine yapıştırsın. Resimlerin hikayeleri/açıklamaları yanlarına yapıştırılabilir.

Çocukların hikayelerini gruba anlatmalarını sağlayın. Etkinliği depremin gerçek nedenlerini açıklamadan bitirin. Merak eden çocukların çocuk ansiklopedilerini, diğer kaynakları incelemelerini teşvik edin. Diğer toplantıda, konu ile ilgili tartışma devam ettiğinde, çocukların kendilerinin bazı bilgileri toplamış olduklarını göreceksiniz.

Materyaller: Kum/toprak dolu karton kap, kağıt, inşa malzemeleri: küçük bloklar, şeker küpleri, legolar, hamur.

1- Çocukların ellerini sesli çırpmalarını ve sesi tarif etmelerini sonra, yavaşça çırpmalarını ve sesi tarif etmelerini isteyin.

2- Çocukların ellerini yavaşça ovuşturmalarını isteyin. Nasıl hissettiklerini tarif etsinler. Sonra hızla ovuşturmalarını isteyin ve nasıl hissettiklerini tarif etmelerini isteyin.

Niye bir fark var sizce? (Hızlı ovuşturma daha fazla ısı enerjisi açığa çıkarır.)

4- Çocuklardan depreme dayanacak farklı yükseklikte yapıları yapmayı planlamalarını isteyin. (Önce çizsinler yapacaklarını). Çocuklar ne inşa etmeyi planladıklarını ve niye depreme dayanacağını düşündüklerini açıklasınlar.

7- Üç kere daha sallasınlar, her defasında sallama hızını arttırsınlar sonunda yapılar yıkılacak.

Her sallayışta neler gördüklerini birbirleriyle (eşleriyle) tartışsınlar.

Depremlerin hepsi aynı mıdır? (Hayır, bazıları zayıf, bazıları güçlüdür.)

Kullandığımız materyallerle yapıların yıkılması arasında bir ilişki var mı? (Evet)

Çocuklar birbirlerinin yaptıklarına baksın ve farklı materyaller kullanarak yapılmış yapıları karşılaştırsınlar (örneğin, bloklar üst üste konularak yapılmış olan yapılar, birbirinin içine geçen materyallerden yapılmış yapılar gibi).

Materyaller: Türkiye’nin hangi yörelerinin yüksek, hangi yörelerinin orta, hangi yörelerinin alçak deprem riski taşıdığını gösteren renkli harita.

1- Yurdumuzun depremden nasıl etkilendiğini gösteren renkli harita çocuklara gösterilir ve açıklanır: Yurdumuzun her yerinde ara ara depremler oluyor.

O zaman kendimizi korumayı öğrenmek önemli. Depremi önleyemeyiz ama kendimizi korumayı öğrenebiliriz.

Bu etkinliği yaparken sınıfınızda engelli çocuklar varsa onların da katılımını sağlayınız. Kör, sağır ya da fiziksel engelli çocuklar tehlikeleri önlemek ve başa çıkma ile ilgili öz-güvenlerinin artması için bu tür etkinliklere ihtiyaç duyarlar.

Fiziksel engelli çocuklar hızlı tepki vermeyi ve pencereden uzaklaşmayı öğrenebilirler. Düşebilecek materyallerden/eşyalardan uzaklaşabilirler, başlarını korumak için kollarını ya da başka uygun bir şeyi kullanabilirler.

1- Hayali bir deprem oyunu oynayacağınızı belirtin. Böylece gerçek bir deprem olduğunda ne olabileceğini ve neler yapabileceğimizi anlayabileceğiz.

Çocuklara masaların, sandalyelerin, dolabın yanında duran insanların olduğu resmi gösterin.

-Bir elimizle masanın bacağını tutalım. Diğer elimizle gözlerimizi koruyalım.

2- Bu etkinlikten sonra, çocukların bu deneyim hakkındaki görüşlerini alın, soru sormalarını teşvik edin, korku ve endişeleri varsa tartışmalarını teşvik edin.

Çocukların neler yapmaları gerektiğini tam olarak anladıklarından emin olduktan sonra, bir öğretmen olarak siz kendiniz de daha sonraki oyunlarda masanın yanında korunun. Sizin de emniyette olduğunuzu çocukların bilmeye ihtiyacı vardır.Bu etkinliği yapıyorken, çocukların korku ve endişelerine karşı hassas olun, onlara konuşma ve soru sorma şansı tanıyın.

Çocuklara şunları söyleyebilirsiniz: Korku herhangi bir tehlike karşısında normal bir tepkidir. Bir deprem olduğunda kendimizi nasıl koruyacağımızı öğrenirsek daha az korkarız.

-Bir elinizle masanın ayağını tutun (yukarıdan) ve diğer elinizle gözlerinizi koruyun

Deprem sırasında ayaklarımızın altında yer bir gemi gibi sallanır. Bu sallanma yaralanmaya ya da ölüme pek yol açmaz. Asıl neden, düşen nesneler ve hasar gören binalardan düşen parçalardır. Deprem anında dünya yarılıp evleri ve insanları yutmaz. Eğer deprem sırasında ne bekleyeceğimizi ve ne yapacağımızı bilirsek yaralanmamız azalabilir ya da ortadan kalkabilir.

2- Çocukların hayali bir depremi sınıfta yaşadıklarında ne göreceklerini, ne duyabileceklerini veya ne koklayabileceklerini, ne hissedebileceklerini çizmelerini isteyin. Sonra herkes sınıfa çizdiklerini anlatsın.

1- Çocuklara sorun : Yer sallanırsa, sınıfımızdaki eşyalara ne olabilir ?

2- Çocuklara “deprem zararı” tanımını söyleyin: “Depremde eşyalar hareket edebilir, düşebilir, kırılabilir. Bu durum bize zarar veriyorsa, yaralanıyorsak, canımız acıyorsa bu depremin yol açtığı zarardır.”

Çocuklara şunu söyleyin: Bu zarar/tehlikeleri belirlemek bunları önceden tahmin etmemize, tehlike ve yaralanmaları önlememize yardımcı olacaktır.

3- Çocuklarla sınıfta tehlike/zarar avı yapın. Bunun amacı deprem sırasında onların canını acıtabilecek/zarar verebilecek şeyleri belirlemektir.

Resimle sınıfları arasında benzerlik gördükleri zararlı olabilecek şeyleri boyasınlar. Resimde olmayan ancak sınıflarında olan depremde bize zarar verebilecek eşyaları da söylesinler öğretmen yazsın.

4- Çocuklara sorun: Sınıfımızı daha emniyetli hale getirmek için neler yapabiliriz? Zararları nasıl azaltabiliriz?

Yapılacak şeyler şunları içerebilir: Nesneleri bağlamak, sallanan nesneleri kaldırmak, nesneleri daha alçak raflara koymak, değiştirilemeyen nesneler yere sabitlenebilir, emniyetli bir şekilde bağlanabilir v.s.

5- Bu basamağın uygulanması seçmelidir. Eğer uygunsa, çocuklarla beraber sınıfı daha emniyetli hale getirmek için değişiklikler yapınız. Değişikliğin yapılamadığı ortamlarda çocukların deprem anındaki tehlikelerden haberdar olmalarını ve o tür tehlikelerden uzaklaşmaları gerektiğinin farkına varmalarına yardımcı olun.

Böyle bir durumda, uygun bir yerde, bazı gerekli eşyaları bulundurmalıyız, böylelikle onları hemen alıp çıkabiliriz.

Çocuklara kolay taşınabilecek ve birden fazla kullanımı olan şeyleri seçmelerini hatırlatın.

3-Çocuklara bu listede saydıklarımızdan hangileri sınıfta hazır bulunmalıdır diye sorun ve bir sınıf listesi oluşturun.

Askıları olan bir sırt çantası alınız/dikiniz veya diğer uygun bir taşıma aracı, yazı tahtası/kalem

1-Çocuklara sınıfınızda gerektiğinde kullanılmak üzere bir çanta oluşturacağınızı söyleyin. Çantayı çocuklara gösterin.

2-Çocuklara bu çantanın içine konacakları belirlemelerini isteyin. Çantanın kolay taşınabilir olması gerektiğini söyleyin önerileri tahtaya yazın.

Listede belirlenmiş materyallerin hangileri sınıfta var, hangileri satın alınacak, hangileri evden getirilebilir? Beraberce tartışın.

Materyaller: Poster kağıtları, boyama malzemeleri, gerektiğinde kullanılabilecek artık materyaller

Depremle ilgili epey bilginiz var. Şimdi bu bilgilerinizi diğer insanlarla paylaşmak için posterler çizelim. Deprem konusunda öğrendiklerinizi gösteren posterler oluşturalım.

Bu etkinliği yapmak için çocukları küçük gruplara ayırın ve her grup çizmek istediği depremle ilgili öğrendiği bir şeyi çizsin.

2-Poster bittikten sonra sınıfın duvarlarına asılabilir ya da okulun diğer yerlerine asılabilir. Çocuklarla beraber nerelere asacağınıza karar verin.

Yukarıda belirtilen etkinliklerin sonuçlarının fotoğraf makinesi ile resimlerini çekmek çocuklar, öğretmenler ve veliler açısından yararlı olacaktır.

3- Depremin psikolojik sonuçlarını tanıma ve hafifletme. Ankara: Türk Psikologlar Derneği, 1999.

4- Depremin psikolojik etkilerinden nasıl kurtulabiliriz? Ülker yayınları, 1999.

5- Eartquakes-A teacher’s package for K-6 grades (Fema 159). (1999). Washington D.C.:FEMA.

6- Gore, R. (2001, Nisan). Fay sırtında yaşamak. National Geographic Türkiye, ss. 26-64.

8- Okuyama, M. (1999). Travma sonrası stres bozukluğu: Tıbbi tedavi, sağlık ve klinik psikoloji ile ilgilenen kişiler için. Türk Psikoloji Bülteni, 5(15), 59-64.

9- Öğrencilere yönelik afet sonrası psikolojik destek programı öğretmen el kitabı, İstanbul: AÇEV yayınları.

DEPREM KONUSU İLE İLGİLİ DAHA FAZLA BİLGİ EDİNMEKİÇİN BAŞVURULABİLECEK BAZI ADRESLER:

• The Seismological Society of America 201 Plaza Professional Building El Cerrito, CA 94530-4003 USA

• Saint Louis University Department of Earth and Atmospheric Sciences Earthquake Center 3507 Laclede Avenue St. Louis, MO 63103 USA http://www.eas.slu.edu/

• AKUT: (0212) 217 04 10/ 5 hat http://www.akut.org.tr/

* Bu çalışma 29-31 Mayıs 2002 tarihlerinde Marmara Üniversitesi’nde yer alan Uluslararası katılımlı 2000’li yıllarda 1. öğrenme ve öğretme sempozyumunda poster olarak sunulmuştur.

Okul Öncesi Eğitimde Kurumlarında Ahlâk Ocak, 2008

Oyun Çocuklar için Niçin Önemlidir? Aralik, 2007

Oyun ve Çocuklar: Süreç mi Sonuç mu? Kasim, 2007

Çocuklarla İlişkilerimizde Teşvik Ekim, 2007

YAZAR HAKKINDA BİLGİ

Leyla Fetihi, Marmara Üniversitesi, Okulöncesi Eğitimi Ana Bilim Dalı, Öğretim Üyesidir. Boğaziçi Üniversitesi, Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bölümü Lisans derecesi aldı. Boğaziçi Üniversitesi, Okul Öncesi Eğitimi Bölümü Yüksek Lisans derecesi aldı. High/Scope Educational Research Foundation (Ypsilanti, Michigan, A.B.D), High/Scope Okul Öncesi Eğitim Programı eğitimi aldı. Marmara Üniversitesi, Örgütsel Davranış (Organizational Behavior) Bilim Dalı Doktora Derecesi aldı. Yrd. Doç. Dr. Leyla Fetihi, Marmara Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Makine Mühendisliği bölümünde yarı-zamanlı öğretim üyesi olarak sosyal konuları içeren seçmeli dersler vermektedir. E-posta: leylafetih@hotmail.com

Sonbahar

Zamanla Dans

Ahh Sevgili Aşkın Çok Güzel

• AKUT: (0212) 217 04 10/ 5 hat http://www.akut.org.tr/