E-Yargı

Yazar: Erol Erdoğmuş

E-Yargı

Çinliler e-yargı'yı başlatmışlar bile. Doğu Çin'de bir mahkeme, yargılamayı bilgisayarla yapıyor. Hırsızlıktan tecavüze, cinayetten güvenlik ihlallerine kadar 100 farklı suçu tanımlayan yazılım; mahkûmun cezasını belirliyor.

Metre, gram, kilogram ölçülerini belirledikten, toplumca onaylayıp kesinleştirdikten sonra; artık kumaş alıcıları ve satıcıları göz kararı, bakkallar ve müşterileri el kararı ile ne kumaş ve ne de patates alıp satmamaya başladılar. Böylece alışverişte miktar adaleti sağlanmış; az, çok kavgaları miktar açısından bitmiştir.

"Ben!" diyormuş palavracının biri, "Halep’te bir sıçrayışta 100 arşın atladım!". "Atla bakalım" demişler, "Halep oradaysa, arşın burada!". Arşın, Osmanlı döneminde kullanılan bir uzunluk ölçüsü. Ünlü İngiliz fizikçisi Lord Kelvin, "İncelediğiniz konuyu ölçemiyor ve rakamlarla belirtemiyorsanız" der; "o konudaki bilginiz zayıftır ve güvendirici değildir. Bu durum bilginin başlangıcı olabilir, ancak düşüncenizde bilim düzeyine yükselmiş sayılmazsınız".

Göz kararı ölçüp biçmemiz, tartmamız sağlıklı olmadı. Ölçü birimlerini -saati, metreyi, kilogramı vb- bulup uyguladık. Bilgilerimizi kesinleştirerek güçlendirdik ve bilimsel düzeye yükselttik. Yürümemiz yetmedi koştuk. Koşmamız yetmedi; at bindik, at arabasını, gemiyi, otomobili, uçağı bulduk. Bilgilerimizi aklımızda tutmamız yetmedi; yazıyı, kalemi, kâğıdı, defteri, kitabı icat ettik. O da yetmedi; her konuda kütüphaneler dolusu bilgiyi depolayabilen, sadece depolamakla kalmayan; rakamlarla belirten ve ilişkilendiren ölçü aleti olarak bilgisayarı bulduk.

İslam peygamberi bir hadis'inde "Bir gün adaletle muamelede bulunmak, altmış yıllık ibadetten üstündür" buyuruyor. Bir gün adaletsiz muamelenin bedeli, altmış yıllık ibadetten fazla!.. İki gün adaletsiz muamele, 120 yıl'dan -insan ömründen- fazla ibadetle ödenebiliyor! Bu denli önemli olan adalet; sayılarla belirtilerek ölçülen ve sayısal olarak ilişkilendirilen kişiler, olaylar, nesneler ve kavramlar arasında kurulabilen bir denklem değil midir? Ya da olmamalı mıdır? Bilgisayar bize bu konuda yardımcı olamaz; göz kararı, el ayarı adalet dağıtmayı denetleyemez mi?

Niçin denetleyemesin? Çinliler e-yargı'yı başlatmışlar bile. Müslümanların kulakları çınlasın! Doğu Çin'de bir mahkeme, yargılamayı bilgisayarla yapıyor. İki yıl denendikten sonra, yazılımın uygulanmasına resmen başlandı. Hırsızlıktan tecavüze, cinayetten güvenlik ihlallerine kadar 100 farklı suçu tanımlayan yazılım; mahkûmun cezasını belirliyor. Yazılımı geliştiren Qin Ye; "Yazılım, mahkûmiyet sürelerinin standart bir hale gelmesini garanti altına almak amacını taşıyor" diyor. Yargıçlara, sadece davanın veri'lerini bilgisayara girmek düşüyor. Bilgisayar; sanığın suçlu olup olmadığını, suçlu ise verilecek cezayı saptıyor.

Veri'ler doğru girilmişse, bilgisayardan çıkan kararın sübjektifliği söz konusu olmuyor. Bu yazılım halen Çin'de Shandong eyaletinde kullanılıyor.

YAZAR HAKKINDA BİLGİ

Erol Erdoğmuş, Gazeteci-Yazar, 1 Şubat 1933’te Tirebolu –Giresun- doğumlu. İstanbul İktisadi ve Ticari İlimler Akademisinden (1966) ve İÜ İktisat Fakültesi Gazetecilik ve Halkla İlişkiler Yüksek Okulundan mezun (1980) oldu. “Sosyal Sigortalar Kurumunda Hizmet içi Eğitim Uygulaması ve Kurum Eğitim Merkezlerinin Halkla İlişkiler Esprisi İçinde Organizasyonu” adlı tezle Yüksek Lisans eğitimini tamamladı. İstanbul Tekniker Yüksek Okulunda Öğretim Görevlisi (1971-1972), SSK İstanbul Eğitim Merkezinde Müdür (1974-1980) olarak görev yaptı. Şişli Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı Müdürlüğünde (1986-1990) müdürdü. Spor Toto Çocuk Yılı Masal Yarışması (1979), Oluşum Dergisi “Gençliğe Nasıl Eğitim Verebiliriz?” Yarışması (1986), Milli Prodüktivite verimlilik Mansiyonları (1987) sahibidir.

Eserleri: “Tek!”, (Radyofonik hikaye, Ankara 1953), İşletme Bilgisi Ders Notları” (Teksir, İstanbul 1971), “Ağaçlar Kaçamaz” (Biyografi çevirisi, Redhouse Yayınevi, 1978), “Kapkara Bir Aydınlık” (Radyo oyunu, 1983). Ayrıca, bugüne kadar 1000’i aşkın makale, deneme, öykü yazdı.

erdogmus.erol@gmail.com