|
Yazar:
Mehmet Karaarslan
Bilim
| 15
Ağustos
2009 TSİ
07:05
Google’ın
Öne Çıkardığı Manyetizma Kaşifi:
Hans Christian Ørsted
O, Darwin ve
Newton kadar popüler değildi, fakat, bugün kullandığımız birçok
ileri teknoloji aygıtının
geliştirilmesine
öncülük
etti.
Danimarkalı profesör, fizikçi ve kimyager Hans Christian Ørsted,
1820 yılında ilk defa elektriğin manyetik alan oluşturduğunu ve
bu manyetiğin pusula iğnesini saptırabildiğini keşfetti. Bu bir
hayli basit görünen buluş, elektrik ile manyetizmanın ilk
bağlantısı olarak kabul edildi.
Ayrı kuvvetler
olarak bilinen elektrik ve manyetizma, aslında binlerce yıldır
birbiriyle ilişki içerisindeydi. Örneğin, Antik Yunanlılar,
kullandıkları mıknatıs taşı olarak bilinen manyetik kayalar ile
“Elektra” dedikleri kehribarı (amber) birbirlerine
sürttüklerinde statik elektrik oluşturduğunu ve bunun da buğday
samanini çektiğini fark ettiler.
Fakat elektrik ve
manyetiklerin bağlantısını Hans Christian Ørsted’in buluşuna
kadar hiç kimse bilimsel olarak belgelememişti. Ørsted'in
gözlemleri, elektromanyetik tümevarımın keşfine zemin hazırladı;
öyle ki bugün, değişen manyetik alanın bir elektrik akımı ve
aynı zamanda tersine bir elektrik akım oluşturduğu
bilinmektedir.
Hans Christian
Ørsted, 1819’da, bir derste Volta piliyle deney yaparken
elektrik devresinin açılma ve kapanması ile yakında bulunan
pusulanın iğnesinin saptığını görerek araştırmasını bu yönde
geliştirdi. Bir mıknatısın yanındaki telin içinden akım
geçirildiğinde mıknatısın teli hareket ettirdiğini gözlemledi.
Böylece elektrik ile manyetizma arasındaki ilişki kanıtlanmış
oldu.
Bir telin içinden
akım geçirildiğinde elektrik akımının telin çevresinde
bir manyetik alan oluşturduğu anlaşıldı. Oersted'in yaptığı
deneylerin sonuçlarının 1820 yılında yayınlanması, bilim
dünyasında büyük yankılar yarattı.
Immanuel Kant'ın
düşüncelerinden etkilenen Hans Christian Ørsted,
Elektromanyetizma olarak bilinen kavramı, elektrik ile
manyetizma arasındaki ilişkiyi bulmasıyla ün kazandı.
Hans Christian
Ørsted 1851 yılında öldü. 1936 yılındaki Danimarka 100 kronları
üzerinde Ørsted’in resmi bulunmaktadır. Bugün, Kopenhag
Üniversitesi'ndeki Kimya ve Matematik Bilimleri Bölümü “The H.C.
Ørsted Institute” olarak anılmaktadır.
Günümüzde
Ørsted’in izleri, sağlık taraması için kullanılan son teknoloji
cihazlarından otomobillerde kullanılan teorik görünmez aygıtlara
kadar görülebilmektedir. Örneğin, bir MRI makinesi yüksek
seviyede manyetik alan içerir ve bunu oluşturabilmek için
gereken şey, elektrik çekebileceğiniz bir kablodur.
14 Ağustos 1777,
Ørsted’in doğumgünü olmakla birlikte,
Google, ismi pek bilinmeyen bu bilim insanına atıfta
bulunarak anasayfasında meşhur çizimlerinden birine yer verdi.
2005-2009
©
http://indigodergisi.com
Dergimizin linkini kaynak göstererek alıntı
yapabilirsiniz. |
YAZAR
HAKKINDA
